Kỹ sư Lê Anh đã trở về làng Khúc Phụ, xã Hoằng Phụ, Thanh Hóa, hồi sinh nghề mắm truyền thống. Nước mắm Lê Gia nay xuất hiện ở siêu thị lớn, xuất khẩu quốc tế và trở thành “hộ chiếu ẩm thực” Việt Nam, mang niềm tự hào quê hương ra thế giới.
Kỹ sư bỏ nghề, trở về giữ hồn biển
Một trưa hè 2017, tại biển Hải Tiến, Thanh Hóa, Lê Anh – kỹ sư xây dựng – lặng nhìn những chai nước mắm chưa ai thử. Ba tháng anh gõ cửa nhà hàng mời dùng thử nhưng hầu hết từ chối.
Trong khoảnh khắc nản chí, ký ức tuổi thơ ùa về: cơm sắn chan mắm, mẹ phơi cá, phụ nữ làng mắm Khúc Phụ tất tả mưu sinh. Ký ức ấy giữ anh lại. Chỉ với vài chum mắm gia truyền, mảnh đất trống của ông bà và khoản vay mượn, Lê Anh bắt đầu hành trình khôi phục nghề truyền thống.
Sinh năm 1985, từng làm các công trình lớn như sân bay Nội Bài, lọc hóa dầu Nghi Sơn, anh thấy xa lạ với công việc. “Có những đêm giữa công trình, tôi chỉ muốn nghe tiếng muối va vào cá, mùi nắng gió quê nhà,” anh kể.
Quyết định bỏ nghề gặp phản đối gia đình. Nhiều người cho rằng trở về với nghề mắm là ngốc nghếch. Nhiều nhà hàng thẳng thừng từ chối: “Mắm cậu đậm quá, khách giờ thích nước chấm nhẹ”.
Kiên tâm giữ nghề truyền thống
Điều giữ anh lại là chữ “kiên tâm”. Lê Anh kiên trì giữ giá trị truyền thống: cá cơm than tươi ướp muối trên tàu, ủ 18–24 tháng trong thùng gỗ Bời Lời. Giọt mắm hổ phách là kết tinh của cá, muối, nắng gió và thời gian.
Anh mất 5 năm xin đất và làm thủ tục xây dựng nhà máy. Cuối cùng, nhà máy 12.000 m² tại Làng Khúc Phụ ra đời, đạt chuẩn quốc tế. Dù áp lực trả lãi từng khiến anh mất ngủ, niềm tin giữ nghề cho quê vẫn tiếp sức mạnh để anh tiếp tục.
Nước mắm Lê Gia kết hợp phương pháp truyền thống và tiêu chuẩn quản lý hiện đại, đủ điều kiện xuất khẩu sang Mỹ, Nhật, Hàn, Úc, EU. Thương hiệu nhiều lần đạt OCOP 5 sao quốc gia, chỉ vài chục sản phẩm trong cả nước đạt chuẩn.
Ngoài nước mắm, công ty sản xuất mắm tép, mắm ruốc, kho quẹt và hải sản chế biến sẵn. Dòng nước mắm nhạt muối cho trẻ em giúp thương hiệu vào hệ thống siêu thị mẹ & bé.
Du lịch trải nghiệm và sinh kế bền vững
Tại nhà máy, Lê Anh phát triển mô hình du lịch trải nghiệm. Du khách ngồi chõng tre, uống nước vối, ăn bánh đúc chấm mắm ruốc, chơi ô ăn quan và nghe kể chuyện làng chài. Hai mái nón lá khổng lồ biểu tượng mẹ và bà đặt ở sân chính.
Mỗi năm, hơn 20.000 lượt khách đến tham quan. Trẻ em học về “hộ chiếu ẩm thực Việt”, khách quốc tế ngạc nhiên: “Một sản phẩm bình dị nhưng chứa văn hóa dân tộc”.
Công ty tạo việc làm cho hơn 50 lao động, phần lớn là phụ nữ trung niên quanh làng. Sáng đi bộ vài bước đến nhà máy, chiều về lo bữa cơm gia đình. Mô hình này được UNDP công nhận là doanh nghiệp tác động xã hội, minh chứng triết lý “ly nông nhưng không ly hương”.
Ngày 16/1/2025, nước mắm Lê Gia – Cốt đặc biệt 40N nhận OCOP 5 sao lần thứ hai. Chủ tịch UBND Thanh Hóa tự hào: “Mắm Lê Gia từ góc nhỏ làng quê đã vươn ra thế giới, minh chứng khát vọng của thế hệ trẻ”.
Vươn ra thế giới nhưng giữ hồn Việt
Sản phẩm đã xuất khẩu hơn 10 quốc gia, từ Mỹ, Nhật, Hàn, Úc đến Nam Phi. Lê Anh mong muốn từ “nuocmam” giữ nguyên khi dịch sang tiếng nước ngoài, như “pho” hay “aodai”, để thế giới nghĩ ngay đến Việt Nam.
Với kiều bào xa xứ, mùi nước mắm dìu dịu như đưa họ về quê nhà. So với kim chi Hàn hay sushi Nhật, nước mắm Việt còn hành trình dài. Nhưng Lê Anh tin rằng sự tử tế và kiên tâm sẽ giúp sản phẩm trở thành “hộ chiếu ẩm thực” Việt Nam.
Từ kỹ sư bỏ nghề xây dựng, trở về làng Khúc Phụ, Lê Anh đã thắp sáng nghề mắm truyền thống. Nước mắm Lê Gia không chỉ xuất hiện trong siêu thị và bàn ăn quốc tế, mà còn giữ văn hóa, tạo sinh kế, khẳng định niềm tự hào xứ Thanh.
Triết lý của Lê Anh là “xem mâm cơm khách hàng như chính mâm cơm gia đình mình”. Đây không chỉ là kinh doanh mà còn là trách nhiệm văn hóa, niềm tự hào quê hương.
Theo: Vietnamnet
