Sâm Báo hướng tới chuỗi giá trị từ vùng trồng đến chế biến

Tại Thanh Hóa, Công ty Cổ phần Dược liệu Triệu Sơn, HTX Nông nghiệp Tây Đô cùng các cơ sở chế biến đang tham gia phát triển chuỗi sản phẩm sâm Báo, từng bước hình thành các sản phẩm OCOP và mở rộng giá trị dược liệu bản địa.

Năm 2018, tỉnh Thanh Hóa phê duyệt dự án ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ xây dựng mô hình sản xuất sâm Báo gắn với chuỗi giá trị, giao Công ty Cổ phần Dược liệu Triệu Sơn triển khai. Đến năm 2019, HTX Nông nghiệp Tây Đô được hình thành từ liên kết các hộ dân tại khu vực Vĩnh Hùng, hướng đến chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến và tiêu thụ.

Việc phát triển sâm Báo đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp, HTX, nhà khoa học và người trồng. Trong đó, doanh nghiệp kết nối đầu tư, công nghệ và thị trường; HTX tập hợp các hộ sản xuất, tổ chức thực hiện quy trình, kiểm soát chất lượng, còn nông dân trực tiếp canh tác theo yêu cầu thống nhất.

Từ khâu chọn giống, sử dụng vật tư đến thu hoạch, các bên cần có sự thống nhất về tiêu chuẩn nguyên liệu. Hợp đồng liên kết cũng cần quy định cụ thể sản lượng, giá thu mua, phương thức thanh toán và trách nhiệm của từng chủ thể để hạn chế rủi ro, tạo điều kiện duy trì vùng trồng lâu dài.

Chế biến và xây dựng thương hiệu cho sâm Báo

Bên cạnh tổ chức vùng nguyên liệu, chế biến là khâu quan trọng giúp sản phẩm giảm phụ thuộc vào tiêu thụ tươi, kéo dài thời gian bảo quản và tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn.

Tại địa phương, cơ sở sản xuất rượu sâm Báo An Tâm đã đầu tư nhà xưởng khoảng 1.000 m², sử dụng dây chuyền bán tự động và ký hợp đồng thu mua nguyên liệu với các hộ dân. Sản phẩm này được công nhận OCOP 3 sao năm 2019.

Các sản phẩm chế biến từ sâm Báo được phát triển theo chương trình OCOP tại Thanh Hóa.
(Ảnh minh họa: THM)

Trong khi đó, HTX Nông nghiệp Tây Đô phát triển trà sâm Báo Thảo Nga, đầu tư máy sấy điện, máy đóng túi và cải tạo khu vực chế biến. Hoạt động sơ chế, sấy và đóng gói giúp sản phẩm thuận tiện hơn khi sử dụng; trà sâm Báo Thảo Nga được công nhận OCOP 3 sao năm 2023.

Để nâng cao giá trị, các cơ sở cần tiếp tục hoàn thiện công đoạn làm sạch, phân loại, sấy và bảo quản. Hướng chế biến sâu như cao chiết xuất, bột sâm, trà và đồ uống cũng có thể được nghiên cứu thông qua hợp tác với viện nghiên cứu, trường đại học nhằm xác định thành phần đặc trưng, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và lựa chọn công nghệ phù hợp.

Tuy nhiên, đầu tư máy móc, nhà xưởng cần căn cứ vào khả năng cung ứng nguyên liệu và nhu cầu tiêu thụ. Đây là điều kiện để sử dụng hiệu quả nguồn vốn, đồng thời duy trì chất lượng sản phẩm ổn định.

Sâm Báo còn có lợi thế về nguồn gốc gắn với vùng núi Báo, làng cổ Biện Thượng và không gian văn hóa Tây Đô. Những yếu tố này có thể được khai thác để xây dựng câu chuyện thương hiệu, nhưng cần đi cùng thông tin minh bạch về vùng nguyên liệu, thành phần, đơn vị sản xuất, hướng dẫn sử dụng và thời hạn bảo quản.

Việc truy xuất nguồn gốc cần được thực hiện xuyên suốt từ hồ sơ vùng trồng, nhật ký canh tác đến quá trình chế biến. Các chủ thể cũng cần hoàn thiện bao bì, hệ thống nhận diện, quan tâm bảo hộ nhãn hiệu và bảo đảm thông tin về lịch sử, nguồn gốc, công dụng sản phẩm có căn cứ.

Cùng với đó, hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại, cửa hàng đặc sản và các kênh bán hàng trực tuyến là những phương thức giúp sâm Báo tiếp cận thêm người tiêu dùng. Phản hồi từ thị trường cũng là cơ sở để các cơ sở điều chỉnh quy cách đóng gói và phát triển sản phẩm.

Phát triển vùng trồng cần gắn với bảo tồn nguồn giống bản địa, hướng dẫn kỹ thuật và sử dụng hợp lý tài nguyên đất, nước. Diện tích mở rộng phải phù hợp điều kiện canh tác, năng lực chế biến và đầu ra; phụ phẩm sản xuất cũng có thể được nghiên cứu thu gom, xử lý, tái sử dụng để giảm chất thải.

Ngoài tiêu thụ sản phẩm, vùng trồng sâm Báo có thể kết nối với hoạt động trải nghiệm nông nghiệp, giới thiệu đặc sản trong hành trình khám phá di sản Thành nhà Hồ và văn hóa địa phương. Qua đó, cây dược liệu bản địa có thêm cơ hội tạo việc làm, phát triển dịch vụ và đóng góp vào thu nhập của người dân.

Giá trị của sâm Báo không chỉ nằm ở diện tích canh tác hay sản lượng thu hoạch mà còn được quyết định bởi chất lượng, khả năng chế biến và thị trường tiêu thụ. Khi các chủ thể cùng thực hiện tốt trách nhiệm trong chuỗi liên kết, sản phẩm có thêm nền tảng để phát triển ổn định và khẳng định vị thế của dược liệu xứ Thanh.

Minh Tâm (tổng hợp