Thiên tai cực đoan xảy ra dồn dập trong năm 2025, với nhiều kỷ lục mưa – lũ bị phá vỡ. Việt Nam cần hệ thống cảnh báo sớm, từ xa, giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng ứng phó trong bối cảnh khí hậu biến đổi nhanh.
- Hơn 21.800 tỷ đồng đầu tư trung tâm hội nghị APEC tại Phú Quốc
- Bối cảnh xã hội biến đổi nhưng giá trị Ngày Nhà giáo Việt Nam vẫn tròn ý nghĩa
- Hàng trăm lái xe che biển số, dùng điện thoại bị CSGT xử lý trong đêm
Biến đổi khí hậu làm thiên tai cực đoan hơn
Năm 2025 ghi nhận nhiều đợt bão và lũ liên tiếp. TP Huế vừa trải qua đợt mưa lũ lịch sử kéo dài 23 ngày. Bão số 13 (Kalmaegi) tiếp tục gây thiệt hại lớn cho nhiều vùng ven biển tại Đắk Lắk (Phú Yên cũ) và Gia Lai (Bình Định cũ). Ở Sông Cầu, tàu thuyền bị gió bão đánh tả tơi.
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Huy cho biết hệ thống khí hậu toàn cầu đang mất ổn định nhanh. “Nguyên nhân gốc rễ vẫn là sự nóng lên của Trái đất…”, ông nhấn mạnh.
Các đới gió mùa vốn ổn định hàng triệu năm đang thay đổi thất thường. El Nino và La Nina chuyển pha dày, tạo nên nhiều đợt thời tiết cực đoan vượt xa quy luật cũ. Đây là lý do các kỷ lục mưa lớn liên tục bị phá trong thời gian ngắn.
Hạ tầng quá tải trước lượng mưa vượt ngưỡng thiết kế
Mưa lớn kéo dài đã gây sức ép chưa từng có với hạ tầng. Tại phía tây Đà Nẵng (Quảng Nam cũ), lượng mưa tích lũy đạt 1.000 – 1.400 mm chỉ trong vài ngày cuối tháng 10. Riêng trạm Trà Giáp ghi nhận 1.523 mm trong sáu ngày.
Các hồ chứa ở thượng nguồn Vu Gia – Thu Bồn đều đầy nước, không còn khả năng cắt lũ. Mực nước phá vỡ các đỉnh lũ lịch sử năm 2017 và 1963.
Tại TP Huế, các công trình thoát nước được thiết kế dựa trên tổng lượng mưa tối đa 4.000 mm/năm. Tuy nhiên, chỉ trong 13 ngày, nhiều vị trí đã ghi nhận 2.000 – 3.000 mm/đợt. Ở đỉnh Bạch Mã, lượng mưa hơn 6.300 mm trong 13 ngày, tương đương lượng mưa của hai năm. Ngày 27-10, trạm tại đây ghi 1.739,6 mm, mức lớn thứ hai thế giới.
Không hạ tầng nào có thể chịu đựng lượng mưa lớn như vậy. Ở đô thị, hệ thống thoát nước chỉ đáp ứng khoảng 60 – 80 mm trong 2 giờ. Khi xảy ra mưa cục bộ trên 100 mm, ngập là điều tất yếu.
Cần cảnh báo từ xa và cập nhật lại quy hoạch hạ tầng
Theo tiến sĩ Nguyễn Ngọc Huy, thiên tai cực đoan đã vượt ngưỡng chịu đựng của hạ tầng hiện nay. Nhiều công trình được quy hoạch cách đây 20–50 năm, khi các kịch bản biến đổi khí hậu chưa đầy đủ. Vì vậy, khả năng chịu tải không còn phù hợp với thực tế.
Hồ chứa cũng rơi vào thế bị động. Khi lượng mưa vượt xa tính toán ban đầu, hồ phải xả liên tục, mất khả năng kiểm soát lũ. Điều này cho thấy cần một mô hình vận hành linh hoạt, dựa trên dữ liệu quan trắc thời gian thực.
Để thích ứng, các chuyên gia đề xuất:
- Phát triển hệ thống cảnh báo sớm, từ xa, cập nhật dữ liệu liên tục.
- Điều chỉnh quy hoạch theo kịch bản khí hậu mới, tránh dùng tiêu chuẩn cũ.
- Tăng khả năng trữ nước – thoát nước đô thị bằng các giải pháp mềm.
- Nâng cấp hồ chứa, đập điều tiết theo mức mưa cực đoan.
- Phát triển hạ tầng xanh để giảm áp lực khi mưa lớn xuất hiện.
Những biện pháp này không loại bỏ thiên tai. Nhưng chúng giúp cộng đồng giảm thiệt hại, nhất là khi thời tiết ngày càng khó lường và rủi ro tăng nhanh.
Theo: Khai Mở
