Hàng chục thợ rừng người Thái và Mường tại các xã miền núi tỉnh Thanh Hóa bắt đầu vào mùa săn mật ong rừng từ tháng 6, mỗi chuyến đi thành công giúp một thành viên bỏ túi 1 đến 3 triệu đồng. Sản phẩm khai thác chủ yếu bán cho thương lái miền xuôi, trở thành nguồn thu quan trọng giúp nhiều gia đình trang trải sinh hoạt trong thời điểm nông nhàn.
- Thanh Hóa: Giông lốc trong đêm cuốn tốc mái nhiều nhà dân
- Hai giếng cổ Tam Hải và nguồn nước ngọt không bao giờ cạn
- Nâng tầm giá trị nước mắm truyền thống Thanh Hóa trên thị trường quốc tế
Tại các khu vực lõi rừng nguyên sinh thuộc xã Yên Thắng, xã Thanh Kỳ và xã Ngọc Lặc, những nhóm thợ săn đang tất bật chuẩn bị đồ nghề mưu sinh khi tiết trời bắt đầu nắng gay gắt. Mỗi chuyến đi thường kéo dài từ sáng sớm đến chiều muộn, đôi khi cả tuần lễ, đòi hỏi sức khỏe dẻo dai và kinh nghiệm leo trèo trên vách đá cao. Nghề săn mật ong rừng vẫn được duy trì như một lựa chọn sinh kế ngắn hạn hiệu quả dù tiềm ẩn rủi ro bị ong đốt hay tai nạn rơi ngã.
Hai vụ mật, ba loài ong theo nhịp rừng
Mùa săn ong tại các huyện miền núi Thanh Hóa chia làm hai giai đoạn chính. Từ tháng 3 đến tháng 5 là thời điểm lấy mật ong khoái tốt nhất, khi cây rừng ra hoa mùa xuân cho mật ngon nhất. Giai đoạn cao điểm thứ hai kéo dài từ tháng 6 đến tháng 8, tiết nắng gay gắt cũng là lúc ong rừng làm tổ nhiều nhất trong năm. Riêng ong vò vẽ và ong đất — hai loài khai thác lấy thịt — có vụ dài hơn, từ tháng 6 đến hết tháng 10.
Địa bàn hoạt động trải dài theo vùng rừng phía Tây tỉnh Thanh Hóa. Tại xã Yên Thắng, anh Phạm Ngọc Bình (36 tuổi) và anh Hà Văn Hợp (32 tuổi) thường băng hàng chục cây số vào rừng sâu mỗi chuyến. Khu vực núi Chín Tầng thuộc xã Thanh Kỳ là địa bàn quen thuộc của thợ rừng lão luyện Hà Văn Phúc (52 tuổi). Tại xã Ngọc Lặc, anh Bùi Văn Nhất (35 tuổi) cùng bà con người Mường mưu sinh từ những cánh rừng bạt ngàn nơi đây.
Kỹ thuật lấy tổ và nguyên tắc khai thác bền vững
Mỗi lít mật ong rừng có giá 500.000 đến 700.000 đồng, mật tảng thô giá khoảng 200.000 đồng/kg — mức thu nhập mà cây keo trồng 3 đến 4 năm chưa chắc sánh được. Một người siêng năng có thể kiếm hơn 10.000.000 đồng trong một tháng cao điểm, giải quyết bài toán sinh kế tức thời cho nhiều hộ nghèo vùng cao.
Để tiếp cận tổ trên vách đá cao 80 đến 100m, thợ săn đầu tư bộ đồ bảo hộ cao su giá 1.800.000 đồng, mang theo ống nhòm theo dõi đường bay của đàn ong để định vị tổ, leo lên bằng dây thừng chắc chắn. Phương pháp xua đàn phổ biến nhất là dùng khói từ lá sa nhân đỏ hoặc củi tươi — vừa hiệu quả vừa không gây hại. Đáng chú ý, thợ săn tại đây tuân thủ nguyên tắc không tận diệt: chỉ cắt một phần tổ, giữ lại nhộng và ong chúa để đàn tái tạo mật sau 15 đến 18 ngày.
Chính nguyên tắc này giúp nghề khai thác mật ong rừng tại các huyện miền núi Thanh Hóa tồn tại bền bỉ qua nhiều thế hệ, khác biệt so với tình trạng khai thác tận diệt từng xảy ra ở nhiều địa phương khác. Theo anh Hà Văn Phúc, thợ rừng lão luyện 52 tuổi ở xã Thanh Kỳ: “Lấy có chừng thì năm sau còn có mà lấy tiếp, tận diệt thì chỉ được một lần.”
Theo: Báo Pháp luật
