Vụ việc DJ Ngân 98 bị bắt vì sản xuất, buôn bán thực phẩm chức năng giả không chỉ gây chấn động showbiz mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về những kẽ hở pháp lý đang “hợp pháp hóa” sai phạm trong ngành thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
- Chú rể Hà Nội vượt thử thách để đón cô dâu giáo viên tiếng
- Đường phố Nha Trang ngập sâu sau mưa lớn
- Trấn Thành tiết lộ góc khuất sau hào quang
Hợp pháp trên giấy, bất hợp pháp ngoài đời
Từ “viên rau củ collagen” đến “kẹo detox giảm cân”, hàng trăm sản phẩm từng được quảng cáo như thuốc chữa bệnh thực chất chỉ là thực phẩm chức năng chưa được cấp phép lưu hành. Vụ Ngân 98 không phải là cá biệt – trước đó, nhiều doanh nghiệp đã bị xử phạt vì sản xuất sản phẩm chứa chất cấm hoặc quảng cáo sai công dụng.
Theo Luật An toàn thực phẩm 2010, thực phẩm chức năng chỉ được phép “hỗ trợ” chứ không “điều trị”. Tuy nhiên, ranh giới giữa hai khái niệm này quá mong manh, khiến những cụm từ như “giúp giảm đau”, “tăng nội tiết” dễ dàng trở thành “bùa hộ mệnh” để lách luật. Doanh nghiệp chỉ cần tự công bố sản phẩm, nộp mẫu kiểm nghiệm, còn khâu hậu kiểm lại yếu và chậm. Khi vi phạm bị phát hiện, hàng đã tràn lan trên thị trường, người tiêu dùng trở thành nạn nhân.
Luật Quảng cáo 2012 cấm quảng cáo gây hiểu lầm, nhưng thực tế, hoạt động này gần như mất kiểm soát trên mạng xã hội. Các KOL, streamer hoặc hotgirl chỉ cần gắn mác “review thật” để né trách nhiệm, trong khi nội dung lại khiến người xem tin rằng họ đang giới thiệu thuốc. Chính sự nhập nhằng này đang biến luật thành hình thức.
Khi thủ tục thành “cái bẫy” hợp pháp hóa sai phạm
Ngân 98 bị cáo buộc lợi dụng hình thức “hàng tặng kèm” để bán thêm các sản phẩm “viên rau củ collagen” cùng dòng X3, X7, X1000 chưa được cấp phép lưu hành (Ảnh: Tuổi Trẻ)
Nghị định 15/2018/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp tự công bố sản phẩm – bước tiến về thủ tục nhưng lại vô tình mở đường cho thực phẩm kém chất lượng. Mức phạt tối đa 200 triệu đồng theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP chẳng thấm tháp gì so với lợi nhuận hàng chục tỉ đồng mà các công ty thu về từ quảng cáo dối trá.
Thực phẩm chức năng “đội lốt” thuốc còn giúp doanh nghiệp tránh bị xử lý theo Điều 194 Bộ luật Hình sự 2015 – tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh. Trong khi đó, người tiêu dùng lại dễ tin vào lời quảng cáo từ người nổi tiếng hơn là giấy kiểm định. Sức khỏe – thứ con người dễ yếu lòng nhất – đang bị lợi dụng như một món hàng sinh lợi khổng lồ.
Cần siết quản lý và trao quyền cho người tiêu dùng
Đã đến lúc cơ quan chức năng thay đổi cách tiếp cận: không chỉ dừng ở việc phạt cá nhân quảng cáo sai hay gỡ video, mà phải xử lý tận gốc. Cần quy định rõ từ ngữ cấm dùng trong quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, buộc nội dung quảng cáo phải có mã xác nhận, đồng thời xử lý trách nhiệm của KOL, agency và sàn thương mại điện tử nếu phát tán thông tin sai lệch.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 đã mở cơ chế khởi kiện tập thể, cho phép người bị hại yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, để luật thực sự có hiệu lực, cần có hướng dẫn chi tiết và hỗ trợ pháp lý cụ thể cho người dân.
Ở châu Âu, mọi tuyên bố về lợi ích sức khỏe phải được EFSA thẩm định khoa học nghiêm ngặt. Ở Mỹ, FDA buộc in cảnh báo “Những tuyên bố này chưa được FDA thẩm định” rõ ràng trên bao bì. Trong khi tại Việt Nam, dòng chữ “Sản phẩm này không phải là thuốc” lại bé tí – minh bạch nửa vời, đủ để hợp thức hóa thủ tục nhưng không đủ để bảo vệ người dùng.
Khi một sản phẩm độc hại vẫn có thể “hợp pháp” trên giấy, lỗi không chỉ nằm ở người bán mà còn ở cơ chế đang dung túng cho sự hợp pháp hóa sai lệch.
Theo: Tuổi Trẻ
