Nhiều quốc gia đang từng bước đưa tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành (CBDC) vào đời sống, trong đó có hình thức trả lương cho công chức và người lao động. Xu hướng này mở ra kỷ nguyên mới của tài chính số, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức cần giải quyết.
Nga tiên phong trả lương bằng đồng rúp kỹ thuật số
Ngày 18/9, Bộ Tài chính Nga công bố đã hoàn tất khoản chi ngân sách đầu tiên dưới dạng rúp kỹ thuật số cho một công chức cấp cao. Ông Anatoly Aksakov, Chủ tịch Ủy ban Thị trường Tài chính của Duma Quốc gia, trở thành người đầu tiên nhận lương bằng hình thức này. Điều đáng chú ý, việc chi trả được thực hiện dựa trên sự đồng thuận, người nhận phải tự nguyện lựa chọn trước khi chuyển đổi.
Đây là dấu mốc lịch sử, khi lần đầu tiên đồng rúp kỹ thuật số – một sản phẩm tài chính được Ngân hàng Trung ương phát hành và kiểm soát – chính thức bước vào đời sống công chức Nga. Khác với Bitcoin hay các loại tiền điện tử phi tập trung, rúp kỹ thuật số được Nhà nước bảo chứng, có thể dùng trong thanh toán, chuyển tiền và lưu trữ như tiền mặt hoặc tiền gửi ngân hàng.
Theo kế hoạch, Nga sẽ mở rộng việc thanh toán ngân sách bằng rúp kỹ thuật số từ năm 2026 và tiến tới triển khai toàn diện vào năm 2027. Đây được coi là một phần trong chiến lược số hóa tài chính quốc gia, giúp giảm sự phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng truyền thống, đồng thời tăng cường minh bạch trong quản lý dòng tiền.
Trung Quốc và nhiều quốc gia chạy đua với CBDC
Không chỉ Nga, Trung Quốc đã đi trước một bước trong việc áp dụng CBDC. Từ năm 2023, toàn bộ công chức tại thành phố Tô Châu đã nhận lương qua ví điện tử e-CNY. Hình thức này nhanh chóng lan rộng, khi e-CNY còn được ứng dụng trong chi trả trợ cấp xã hội, học phí và giao dịch thương mại.
Trung Quốc hướng tới việc giảm sự chi phối của các ví điện tử tư nhân như Alipay và WeChat Pay, đồng thời tăng cường kiểm soát tài chính quốc gia. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng đưa ra cảnh báo rằng e-CNY có thể trở thành công cụ giám sát hành vi tài chính cá nhân, khi Nhà nước có khả năng theo dõi chi tiết các giao dịch.
Ngoài Trung Quốc, nhiều quốc gia khác cũng đang thử nghiệm hoặc triển khai CBDC ở những mức độ khác nhau. Nigeria phát hành eNaira, nhưng tỷ lệ dùng để trả lương vẫn còn rất thấp, chỉ đạt 0,8% tài khoản ngân hàng hoạt động. Bahamas đưa vào lưu hành Sand Dollar để phục vụ thanh toán công cộng. Ấn Độ, Brazil và Liên minh châu Âu (EU) hiện ở giai đoạn thử nghiệm, trong khi Mỹ mới dừng ở bước nghiên cứu “digital dollar”.
Xu hướng toàn cầu này cho thấy CBDC không còn chỉ là lý thuyết, mà đã trở thành một lựa chọn chiến lược của nhiều nền kinh tế trong việc số hóa hệ thống tài chính.
Thách thức quyền riêng tư và tương lai tiền lương số
Mặc dù tiềm năng lớn, CBDC vẫn vấp phải sự dè dặt từ người dân và chuyên gia. Những lo ngại xoay quanh quyền riêng tư, khả năng giám sát của chính phủ và sự phụ thuộc vào hạ tầng số. Một số nghiên cứu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới gợi ý giải pháp kỹ thuật như “zero-knowledge proofs” để vừa bảo mật dữ liệu, vừa cho phép truy vết khi cần thiết.
Các quốc gia như Thụy Điển đã thử nghiệm kiến trúc bảo mật cho e-krona, trong khi Trung Quốc áp dụng cơ chế mã hóa để cân bằng giữa bảo vệ người dùng và quản lý giao dịch. Dù vậy, nhiều học giả cảnh báo việc triển khai CBDC trên diện rộng có thể kéo theo rủi ro về chi phí, ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ và tạo áp lực lên niềm tin công chúng.
Theo tác giả Brandon Zemp, tiền kỹ thuật số CBDC có thể thúc đẩy tài chính toàn diện, nhưng thành công chỉ đến nếu có thiết kế sản phẩm phù hợp và chính sách triển khai minh bạch. Jacob Coleman, nhà nghiên cứu tại Cục Dự trữ Liên bang Atlanta, cũng nhấn mạnh vai trò của việc giáo dục người tiêu dùng, giúp họ hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ khi sử dụng CBDC.
Dù chưa thể khẳng định tiền mặt sẽ biến mất trong tương lai gần, việc nhiều chính phủ thử nghiệm và triển khai trả lương bằng CBDC đã cho thấy xu hướng tất yếu. Kỷ nguyên tiền lương kỹ thuật số đang mở ra, đặt dấu ấn cho một sự thay đổi sâu rộng trong nền tài chính toàn cầu.
Theo: Khai Mở
