Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khẳng định sẽ phát 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành nếu đảng Cộng hòa giữ quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội sau bầu cử giữa kỳ tháng 11. Tuy nhiên, ngay trong nội bộ đảng, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cho rằng kế hoạch này cần Quốc hội thông qua.
- Khách Hàn Quốc tử vong dưới chân khách sạn Sapaly ở Lào Cai
- Đạt thỏa thuận với Oman, Iran vẫn giữ Hormuz đóng cửa
- Trump yêu cầu Ukraine ngừng đánh vào dầu Nga
Phát biểu trước báo giới ngày 13/9 (giờ Mỹ), ông Trump cho rằng khoản “cổ tức” 5.000 USD hoàn toàn khả thi vì ngân khố Mỹ “chưa bao giờ dồi dào đến vậy”. Ông đồng thời cảnh báo kinh tế Mỹ sẽ lao dốc nếu đảng Dân chủ giành lại quyền lực.
Lời hứa được ông Trump đưa ra lần đầu tối 9/9 theo giờ Dallas, tức sáng sớm 10/9 giờ Hà Nội, tại đại hội giữa nhiệm kỳ đầu tiên của đảng Cộng hòa ở Dallas, Texas. Ông ví khoản tiền này như doanh nghiệp chia cổ tức cho cổ đông và cho biết sẽ áp dụng với toàn bộ công dân trưởng thành Mỹ.
Tuy vậy, ông chưa nêu nguồn ngân sách cụ thể, nhà Trắng cũng chưa công bố cách thức thực hiện hay thời điểm giải ngân.
Đây không phải lần đầu ông Trump đề cập việc phát tiền trực tiếp cho người dân. Trước đó, ông từng nói về “cổ tức DOGE” 5.000 USD dựa trên tiết kiệm ngân sách và khoản “hoàn thuế quan” 2.000 USD từ nguồn thu thuế nhập khẩu. Cả hai đề xuất đều chưa thành hiện thực, một phần do vướng phán quyết liên quan quyền áp thuế quan của Tổng thống.
Với khoảng 240-245 triệu công dân trưởng thành tại Mỹ, tổng chi phí của kế hoạch lần này được ước tính 1.150-1.350 tỷ USD, tùy cách tính. Khoản tiền này chưa được cơ quan ngân sách Quốc hội thẩm định chính thức.
Tấm séc 5.000 USD và bài toán nghìn tỷ
Đề xuất được đưa ra trong lúc đảng Cộng hòa chịu sức ép trước bầu cử giữa kỳ, với lạm phát dai dẳng, giá xăng tăng do căng thẳng liên quan xung đột Mỹ – Iran và tiền lương chưa theo kịp chi phí sinh hoạt.
Nợ công Mỹ vừa vượt 40.000 tỷ USD lần đầu tiên, trong khi thâm hụt ngân sách năm tài khóa 2025 gần 1.800 tỷ USD. Ông Trump nói khoản tiền phải được chi tiêu trong nước Mỹ, không dùng để “sang Canada, Trung Quốc hay Đức tiêu xài”, nhưng chưa nêu cách giám sát.
Bất đồng đáng chú ý lại xuất hiện ngay trong phe cầm quyền. Ông Trump nói với CBS News Texas rằng kế hoạch không cần Quốc hội phê chuẩn. Trong khi đó, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, cũng thuộc đảng Cộng hòa, nói ngày 13/9 rằng đây là ý tưởng đáng chú ý nhưng chắc chắn cần Quốc hội hành động mới có thể thực hiện.
Giới kinh tế cũng bày tỏ lo ngại. Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban vì Ngân sách Liên bang có trách nhiệm (CRFB), cho rằng kế hoạch thiếu nghiêm túc và đi ngược các nguyên tắc tài khóa cơ bản. Theo CRFB, khoản chi 1.200 tỷ USD tương đương hơn 3,5% GDP Mỹ, có thể khiến thâm hụt ngân sách năm tới lên 9-10% GDP, mức hiếm thấy ngoài thời chiến hoặc khủng hoảng.
Bà Heather Long, kinh tế trưởng của Navy Federal Credit Union, cảnh báo lượng tiền lớn đưa vào thị trường có thể tạo niềm vui ngắn hạn nhưng kéo theo hệ quả lâu dài, khi lạm phát và lãi suất vay có nguy cơ tăng thêm giữa lúc thị trường trái phiếu đã lo ngại về núi nợ công 40.000 tỷ USD.
Với quy mô 1.150-1.350 tỷ USD, đề xuất phát 5.000 USD đang đứng giữa lời hứa chính trị và bài toán tài khóa. Câu hỏi còn lại là khoản “cổ tức” này có thực sự đến tay người Mỹ hay tiếp tục dừng ở một tuyên bố tranh cử.
Đỗ Vân (tổng hợp)
