Tuyên bố Lansing, phụ lục trong thỏa ước mua bán lãnh thổ năm 1916, ràng buộc Mỹ không phản đối Đan Mạch mở rộng lợi ích chính trị, kinh tế tại Greenland. Văn kiện hơn một thế kỷ tuổi này được nhắc lại, khi Tổng thống Donald Trump liên tục nói Mỹ “cần Greenland”.
- Còn tệ hơn cả Maduro? Trump đã nhận ra bộ mặt thật của nữ tổng thống.
- Quán cơm đếm, của cụ bà 81 tuổi ở Hà Nội, thực đơn không đổi gần 40 năm
- Mỹ không kích quy mô lớn khắp Syria, nhắm hàng chục mục tiêu IS
Thỏa ước 1916 và “giao kèo” về Greenland
Đầu thế kỷ 20, Washington muốn củng cố vị thế “cường quốc hai đại dương”. Bối cảnh khi đó gắn với kênh đào Panama hoàn thành năm 1914. Mỹ cũng muốn giảm hệ lụy lan tỏa từ Thế chiến I tại châu Âu.
Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson chấp thuận chi 25 triệu USD, thanh toán bằng vàng. Mục tiêu là mua ba đảo Saint Thomas, Saint John và Saint Croix. Đan Mạch khi đó gọi là “Quần đảo Tây Ấn”. Khu vực này nay là Quần đảo Virgin thuộc Mỹ (USVI).
Giao kèo mua bán được ký ngày 4/8/1916 tại New York. Ngoại trưởng Mỹ Robert Lansing ký kèm phụ lục, gồm Tuyên bố Lansing như sau:
“Trong khi tiến hành ký kết Công ước về chuyển nhượng các đảo Tây Ấn thuộc Đan Mạch cho Mỹ trong ngày hôm nay, Ngoại trưởng Mỹ, người ký tên dưới đây và được chính phủ mình ủy quyền đầy đủ, trân trọng tuyên bố rằng chính phủ Mỹ sẽ không phản đối việc chính phủ Đan Mạch mở rộng các lợi ích chính trị và kinh tế của mình ra toàn bộ lãnh thổ Greenland”.
Đan Mạch hoàn tất chuyển giao quần đảo ở Caribe cho Mỹ ngày 31/3/1917. Đến năm 1921, Copenhagen tuyên bố toàn bộ đảo Greenland thuộc quyền cai trị của mình.
Từ công nhận chủ quyền đến tính toán mua lại
Tuyên bố Lansing từng gây chú ý, vì bị cho là đi ngược tinh thần Học thuyết Monroe năm 1823. Học thuyết này phản đối sự mở rộng, can thiệp của cường quốc châu Âu tại Tây Bán cầu. Greenland thường được xếp vào không gian chiến lược đó.
Đan Mạch hiện diện tại Greenland từ năm 1721, chủ yếu ở bờ tây. Cuối thế kỷ 19, Copenhagen đẩy mạnh thám hiểm lên phía bắc và đông. Năm 1894, Ammassalik, nay là thị trấn Tasiilaq, thành điểm giao thương ở bờ đông. Năm 1909, một trạm buôn tư nhân lập tại Thule, nay là thị trấn Qaanaaq, ở cực bắc hòn đảo.
Sau Tuyên bố Lansing, nhiều nước dần chấp nhận lập trường Đan Mạch tại Greenland. Na Uy là quốc gia công khai phản đối khi đó. Tuy nhiên, phản đối không đảo ngược xu thế công nhận. Greenland có diện tích 2,16 triệu km2 và giá trị chiến lược tăng mạnh theo thời gian.
Trong Chiến tranh Lạnh, Washington nhiều lần cân nhắc mua lại Greenland. Hồ sơ giải mật năm 1991 cho thấy chính quyền tổng thống Harry Truman từng đề nghị mua với giá 100 triệu USD, cũng trả bằng vàng. Ngoại trưởng James Byrnes nêu đề nghị với ngoại trưởng Đan Mạch Gustav Rasmussen ngày 14/12/1946. Ông Rasmussen không chấp thuận.
Mỹ sau đó tiếp cận Greenland thông qua NATO và thỏa thuận quốc phòng song phương. Điều khoản nhấn mạnh “tôn trọng đầy đủ chủ quyền của mỗi bên”. Năm 1955, Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ tiếp tục nêu ý tưởng mua lại. Bộ Ngoại giao Mỹ khi đó cho rằng đã quá muộn.
Đan Mạch nhắc lại Tuyên bố Lansing trước phát ngôn của ông Trump
Hơn một thế kỷ sau, Tuyên bố Lansing được nhắc lại trong tranh luận chính trị. Các chính trị gia Đan Mạch dùng văn kiện này để đáp trả loạt tuyên bố “Mỹ cần Greenland” từ Tổng thống Donald Trump.
Nghị sĩ Anders Vistisen, thành viên Nghị viện châu Âu, nói với CNN rằng Greenland là lãnh thổ của một đồng minh NATO thân cận. Ông nhấn mạnh Washington từng ký hiệp ước thừa nhận quyền kiểm soát của Đan Mạch. “Nếu chính quyền Mỹ còn nghi ngờ, họ chỉ cần lục lại hồ sơ…”, ông nói.
Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cũng nhiều lần khẳng định Greenland “không phải để bán”. Bà cảnh báo Washington không nên đặt câu hỏi về toàn vẹn lãnh thổ của một đồng minh NATO.
Bối cảnh hiện nay khác xa giai đoạn 1916-1917. Greenland có quyền tự trị sâu rộng. Bản sắc chính trị ngày càng rõ. Các thăm dò dư luận gần đây cho thấy đa số người Greenland không ủng hộ trở thành một phần của Mỹ.
Theo: VnExpress
