California, Mỹ – Greg Lui, chủ công ty Earthmade Computer, bị cáo buộc tổ chức đưa trái phép máy chủ chứa chip AI sang Trung Quốc, qua các tuyến vận chuyển tại Đông Nam Á, với giá trị hàng hóa hơn 300 triệu USD.
- “Bà trùm” Mai Anh xin giảm án cho bác sĩ, nhận hết lỗi về mình
- Giám đốc 3 lần lao xuống sông Sài Gòn cứu người giữa đêm
- Cháy chung cư ở Hà Nội, cư dân hoảng hốt sơ tán lúc sáng sớm
Ngày 1/10/2026, đặc vụ FBI đưa Greg Lui, 38 tuổi, còn có tên Yiu Kong Lui, rời trụ sở Earthmade Computer ở thành phố Industry, bang California. Sự việc diễn ra sau khi bồi thẩm đoàn liên bang truy tố ông hôm 29/9 về ba tội danh liên quan đến kiểm soát xuất khẩu, buôn lậu hàng hóa và âm mưu rửa tiền.
Theo cáo trạng được Bộ Tư pháp Mỹ công bố, trong hai năm 2023 và 2024, Lui dùng công ty của mình để mua máy chủ tích hợp chip đồ họa GPU do Mỹ sản xuất, rồi tìm cách chuyển số thiết bị này sang Trung Quốc khi chưa có giấy phép của Bộ Thương mại. Quyền công tố viên liên bang Bill Essayli cho biết: “Bị cáo này bị cáo buộc dùng giấy tờ giả và các lô hàng qua nước thứ ba để buôn lậu hơn 300 triệu USD máy chủ chịu kiểm soát xuất khẩu sang Trung Quốc”.
Cơ quan công tố cáo buộc Lui biết rõ các doanh nghiệp Trung Quốc là người sử dụng cuối cùng, nhưng vẫn khai báo sai thông tin về nơi nhận hàng với các nhà sản xuất Mỹ. Những chuyến máy chủ được chuyển qua Malaysia và Singapore trước khi tiếp tục hành trình sang Trung Quốc, với sự phối hợp của các công ty giao nhận và đồng phạm.
Các con số trong cáo trạng cho thấy quy mô hoạt động đáng chú ý. Riêng từ tháng 1 đến tháng 10/2024, Earthmade nhận hơn 176 triệu USD từ hai công ty vận chuyển có trụ sở tại Malaysia. Một đơn hàng gồm 27 máy chủ sử dụng chip Nvidia H100 có giá trị khoảng 7,6 triệu USD.
Đằng sau vụ án là nỗ lực nhiều năm của Washington nhằm hạn chế việc Trung Quốc tiếp cận những dòng chip bán dẫn cao cấp, vốn giữ vai trò quan trọng trong phát triển trí tuệ nhân tạo. Từ tháng 10/2022, Mỹ áp dụng các quy định kiểm soát xuất khẩu chip AI, yêu cầu doanh nghiệp xin giấy phép trước khi bán một số sản phẩm, trong đó có GPU của Nvidia, cho khách hàng Trung Quốc.
Malaysia và Singapore, hai quốc gia xuất hiện trong cáo trạng, không thuộc danh sách hạn chế xuất khẩu của Mỹ đối với loại hàng hóa được đề cập. Đây là những điểm trung chuyển mà các đường dây bị cáo buộc có thể tận dụng để thay đổi hành trình và thông tin hàng hóa trước khi đưa thiết bị đến Trung Quốc.
Trước vụ việc của Lui, tháng 3/2026, nhà chức trách Mỹ đã truy tố Yih-Shyan Liaw, đồng sáng lập Super Micro Computer, cùng hai cộng sự. Nhóm này bị cáo buộc chuyển khoảng 2,5 tỷ USD máy chủ tích hợp chip Nvidia sang Trung Quốc qua một công ty trung gian ở Đông Nam Á, đồng thời sử dụng máy chủ giả để qua mặt kiểm toán.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump lại nới lỏng một số quy định xuất khẩu chip. Thỏa thuận đạt được cuối năm 2025 cho phép Nvidia bán dòng H200 đời cũ hơn cho thị trường Trung Quốc. Sự thay đổi này cho thấy hoạt động thương mại chip AI chịu sự chi phối của những quy định khác nhau, tùy từng dòng sản phẩm và điều kiện cấp phép.
Ông Bill Essayli nhấn mạnh: “Bảo vệ an ninh quốc gia Mỹ đồng nghĩa với việc ngăn công nghệ siêu trí tuệ tiên tiến của chúng ta bị đối thủ lợi dụng để tăng cường năng lực quân sự”. Ông cũng cảnh báo sẽ “kiên quyết truy tố những kẻ đặt an ninh quốc gia vào tình thế rủi ro chỉ vì lợi nhuận”.
Nếu bị kết tội ở cả ba tội danh, Lui có thể đối mặt mức án tối đa 50 năm tù. Từ những chuyến hàng đi qua nhiều quốc gia, vụ án cho thấy thách thức trong việc giám sát chuỗi cung ứng công nghệ cao, nơi mỗi khâu vận chuyển đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát xuất khẩu.
Vũ Quyến (tổng hợp).
