Trong xã hội hiện đại đầy biến động, “trách nhiệm của người thầy” không chỉ là truyền đạt tri thức. Từ hàng ngàn năm trước, sách Sư Đạo đã chỉ rõ ba trọng trách thiêng liêng.
- Nóng nảy với người thân: 3 kiểu người thường mắc phải
- Tương ái trong đời sống hiện đại – Khi yêu thương còn hiện hữu
- Bí quyết nuôi dưỡng lòng biết ơn cho con trẻ Ở Bhutan
Truyền đạo – Thụ nghiệp – Giải hoặc. Những lời dạy ấy vẫn còn nguyên giá trị, được soi sáng qua từng câu chuyện đời thường lưu lại trong lịch sử cho đến hiện tại. Miền quê Thanh Hóa, một cô giáo lặng lẽ nâng bước học trò khuyết tật đi tới tương lai.
1. 傳道之責 Truyền đạo chi trách – Trách nhiệm truyền đạo
Nguyên tác ;道者，良知也。人之初，性本善，因有良知也。所以師者，順人善性，揚其善而抑 其惡，是為傳道。道者，創造也。道生一，一生二，二生三，三生萬物。而道之創 造，皆由人之創造而顯，人之創造，與道同在，與生俱來，能生萬物。所以師者， 順道而為，開人之創造，是為傳道。
Hán Việt :
Đạo giả, lương tri dã. Nhân chi sơ, tính bản thiện, nhân hữu lương tri dã. Sở dĩ sư giả, thuận nhân thiện tính, dương kỳ thiện nhi ức kỳ ác, thị vi truyền đạo. Đạo giả, sang tạo dã. Đạo sinh nhất, nhất sinh nhị, nhị sinh tam, tam sinh vạn vật. Nhi đạo chi sang tạo, giai do nhân chi sang tạo nhi hiển, nhân chi sang tạo, dữ đạo đồng tại, dữ sinh câu lai, năng sinh vạn vật. Sở dĩ sư giả, thuận đạo nhi vi, khai nhân chi sang tạo, thị vi truyền đạo.
Bản dịch:
Đạo cũng là lương tri. 人之初，性本善 “Nhân chi sơ tính bản thiện”, nghĩa là con người sinh ra vốn tính thiện lương, bởi lẽ con người có lương tri. Cho nên người thầy cần thuận theo đức tính thiện lương của con người mà ca ngợi cái thiện và ức chế cái ác, chính là truyền đạo. Đạo cũng là sáng tạo: 道生一，一生二，二生三，三生萬物。“Đạo sinh nhất, nhất sinh nhị, nhị sinh tam, tam sinh vạn vật”. Sự sáng tạo của Đạo đều do sự sáng tạo của con người biểu hiện ra. Sáng tạo của con người, cùng tồn tại với Đạo, là bẩm sinh (từ lúc sinh ra đã mang theo), cùng sinh ra với đạo, có thể sản sinh vạn vật. Cho nên người làm thầy, phải thuận theo Đạo mà làm, khai mở sự sáng tạo của con người, là việc truyền Đạo.
Lời bình:
Người thầy đầu tiên là truyền Đạo . Một người thầy chân chính không chỉ dạy chữ, mà còn gieo mầm đức trong tâm hồn học sinh . Giữ gốc Đức thiện lương các em trở thành người sống có đạo lý giữa dòng đời nhiều cám dỗ.
2. 授業之責 Thụ nghiệp chi trách – Trách nhiệm truyền nghề
Nguyên tác: 犬守夜，雞司晨，蠶吐絲，蜂釀蜜，動物皆有所司，況人乎;花木司美，泥礦司器， 水氣司能，萬物皆有所司，況人乎工業農業商業，學業職業事業，世間千業萬業， 皆為人設，各有分工，各司其職，各取所需，是為業道。所以師者，因材授業，鼓 之勵之，以至成業，是為授業。
Hán Việt :
Khuyển thủ dạ, kê ti thần, tàm thổ ti, phong nhưỡng mật, động vật giai hữu sở ti, huống nhân hồ; hoa mộc ti mỹ, nê khoáng ti khí, thủy khí ti năng, vạn vật giai hữu sở ti, huống nhân hồ công nghiệp nông nghiệp thương nghiệp, học nghiệp chức nghiệp sự nghiệp, thế gian thiên nghiệp vạn nghiệp, giai vi nhân thiết, các hữu phân công, các ti kỳ chức, các thủ sở nhu, thị vi nghiệp đạo. Sở dĩ sư giả, nhân tài thụ nghiệp, cổ chi lệ chi, dĩ chí thành nghiệp, thị vi thụ nghiệp.
Lời dịch:
Chó giữ nhà, gà gáy sáng, tằm nhả tơ, ong nuôi mật, động vật đều có chức trách riêng của mình, huống hồ là con người. Hoa cỏ chủ quản cái đẹp, đất bùn quặng mỏ chủ quản đồ vật, hơi nước chủ quản năng lượng, vạn vật đều có chức trách của mình, huống hồ là người sự nghiệp chuyên môn trong công nghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp, học nghiệp, thế gian ngàn vạn nghề, đều là con người thiết lập, đều có phân công, mỗi người quản lý chức vụ của mình, theo nhu cầu của mình mà giữ lấy trách nhiệm, chính là Đạo nghề nghiệp. Cho nên người thầy, tùy theo khả năng, năng khiếu mà dạy nghề, động viên khích lệ họ để thành tựu sự nghiệp, chính là thụ nghiệp (truyền nghề).
Lời bình:
Không chỉ dạy Đạo,người thầy còn là dạy nghề . Thầy còn phải giúp học trò hiểu rõ vai trò của mình trong xã hội. Thầy còn nuôi dưỡng sở trường, dẫn dắt các em tìm được hướng đi chân chính, phù hợp với năng lực và nhân cách của mình. Trong mỗi ngành nghề đều có một “Đạo” riêng. Người thầy chính là người gieo nền móng vững chắc để học trò đứng vững trên con đường sự nghiệp tương lai.
3. 解惑之責 Giải hoặc chi trách – Trách nhiệm giải thích nghi hoặc
Nguyên tác
惑者，迷也。人未有不學而知者。未知而學，學而後知不足，於是愈學，於是愈知 不足，於是愈學，旋而復始，成長之道也。所以，師者，教其不足而解其迷也，是 為解惑。 Hoặc giả, mê dã. Hán Việt:
Hán Việt :
Nhân vị hữu bất học nhi tri giả. Vị tri nhi học, học nhi hậu tri bất túc, vu thị dũ học, vu thị dũ tri bất túc, vu thị dũ học, toàn nhi phục thủy, thành trường chi đạo dã. Sở dĩ, sư giả, giáo kỳ bất túc nhi giải kỳ mê dã, thị vi giải hoặc.
Bản dịch:
Hoặc (nghi ngờ) cũng là mê (không phân biệt rõ ràng).Con người đâu thể không học mà tự biết. Không biết nên mới học, học rồi mới biết rằng chưa đủ, thế là lại học nhiều hơn, xoay vòng lặp đi lặp lại, cũng là Đạo để trưởng thành. Cho nên, người thầy, dạy điều học trò còn thiếu mà giải trừ chỗ mê hoặc, chính là giải hoặc (giải thích nghi hoặc).
Lời bình:
Trong hành trình trưởng thành, ai rồi cũng có những phút bối rối, lạc hướng. Trách nhiệm của người thầy là trở thành người giải nghi,. Thầy giúp học trò tháo gỡ khúc mắc, soi sáng tư duy, định hướng đạo đức. Như ngọn đèn trong đêm, người thầy âm thầm chiếu rọi những lối rẽ mịt mù. Thầy còn có trách nhiệmgiúp con trẻ bước đi tự tin và đúng hướng.
Hình ảnh cô giáo cùng với mẹ của hai học sinh khuyết tật vượt khó ( Ảnh: Mai Xuân)
Câu chuyện thật: Cô giáo Thanh Hóa gieo hạt yêu thương
Ở một làng quê Thanh Hóa, có một cô giáo đã lặng lẽ làm tròn trách nhiệm của mình với hai học trò đặc biệt. Cô gieo mầm và con giữ gốc đức. Các con đã vượt qua khó khăn về sức khỏe cũng như hoàn cảnh. Đích con đén để là một trương đại học chất lượng cao.
Người chị mang bệnh tim bẩm sinh, người em chỉ có ba ngón tay. Gia đình nghèo khó, việc học thường dang dở. Em trai vốn nghịch ngợm, học yếu, còn chị thường xuyên phải vào viện điều trị.
Thế nhưng, ngày qua ngày, cô giáo không buông bỏ. Với ánh mắt yêu thương và niềm tin bền bỉ, cô thì thầm kiên trì gieo hạt mầm đức con . “Con trai à, con là chỗ dựa của cả nhà đấy, cô tin con sẽ học tốt. Mình cùng cố gắng nhé.” là câu mỗi ngày nuôi dưỡng.
Từng nét chữ, từng phép tính, từ lớp học đến căn nhà nhỏ, cô kiên trì bên các em. Một học kỳ trôi qua, cậu học trò khuyết tật lần đầu tiên đạt điểm 8 môn Toán. Nhiều năm sau, em trở thành học sinh giỏi Hóa, và đến nay em đã chính thức đậu vào trường Đại học quốc gia Hà Nội.. Người mẹ nghẹn ngào nói: “Nếu không có cô, con tôi đã không có ngày hôm nay…”
Câu chuyện giản dị ấy là minh chứng sống động. Trách nhiệm của người thầy không dừng lại ở bục giảng. Trách nhiệm đó còn hiện hữu trong từng hành động, từng lời động viên, từng niềm tin đặt nơi học trò. Gieo mầm để trò luôn giữ Đức ngay từ nhỏ con sẽ thành công trong tương lai. Câu nói ;” Có đức mặc sức mà ăn ”, lời dạy ông cha mãi sáng.
Bài học sâu sắc về trách nhiệm của người thầy.
Trên hành trình học tập, sẽ có lúc con thấy mình nhỏ bé, mỏi mệt. Nhưng hãy nhớ: ở phía sau luôn có thầy cô . Những người mang trong mình trách nhiệm lớn lao . Họ đang dõi theo, nâng bước và đặt trọn niềm tin vào các con.
Trách nhiệm của người thầy không chỉ là truyền đạt tri thức. Điều cốt là khơi nguồn nhân cách, nâng đỡ tâm hồn. Điều quan trọng của giáo dục là dẫn dắt học trò giữ được tính thiện lương gốc đức con người.. Từ những trang sách cổ của tiên sinh Tú Dương đến từng câu chuyện đời thường, chúng ta có thể thấy người thầy không chỉ là người dạy chữ. Người thầy còn là người dạy làm người và có sứ mệnh âm thầm đặt nền móng cho tương lai của cả một thế hệ.
Xin được tri ân tất cả những người thầy – người cô đang ngày đêm gìn giữ ngọn lửa của trách nhiệm và tình yêu thương trong mái trường hôm nay.
Theo: Tin 360 và phân tích của tác giả
