Người thầy lấy tu thân làm gốc – Sư đạo chương 6

Tiếng trống khai trường ngân vang như khởi đầu của một ngày hội lớn, khi cả dân tộc cùng hướng về mầm xanh tương lai với bao kỳ vọng. Trên chuyến đò mới, người thầy mang trong tim tình yêu nghề, mến trẻ – nguồn năng lượng vô giá để chèo lái sự nghiệp trồng người. Và “Sư đạo” Chương 6 nhắc nhở: Cái gốc của người thầy chính là lạc giáo, tu thân làm gốc, tích đức làm nền.

Trước tác Sư Đạo đúng là tài nguyên vô giá dành cho những người mang sứ mệnh làm nghề dạy học. 6 chương sách là quy phạm đạo đức của người thầy mà các bậc Thánh Nhân muốn lưu lại cho người làm nghề dạy học. Vì đó là chân lí thì dù ở bất cứ hoàn cảnh nào cũng tỏa sáng nếu người thầy sát theo. Chúng ta đã nghe 5 chương. Chương 1: Tầm quan trọng người thầy. Chương 2: Trách nhiệm của người thầy. Chương 3: Điều người thầy cần cẩn trọng. Chương 4: Đạo làm thầy. Chương 5: Phương Pháp làm thầy và ngay sau đây chương 6 Sư chi bổn: Cái gốc của người thầy.

樂教之本 – Lạc giáo chi bổn (Lạc giáo làm gốc người thầy)

Nguyên tác:
好為而後能恆為，好教而後能恆教，十年樹木，百年樹人，不好不能為之恆也。而好之者不如樂之者，好教者不如樂教者，樂教而好學，學而不厭，誨人不倦，得天下英才而教育之，師之大樂也。師樂教而弟子樂學，教樂樂，學樂樂，教學相長，樂在其中矣。

Dịch:
Làm tốt thì sau đó có thể làm lâu dài, dạy tốt thì sau đó có thể dạy lâu dài. Mười năm trồng cây, trăm năm trồng người, làm không tốt thì không thể duy trì lâu dài. Mà người làm tốt không bằng người vui thích làm việc đó, người dạy tốt không bằng người lạc giáo (vui thích truyền dạy), thích dạy nên hiếu học, học mà không chán, dạy không biết mệt. Có thể giáo dục ra được anh tài trong thiên hạ cũng là niềm vui to lớn của người thầy. Thầy vui thích dạy và trò vui thích học, dạy vui vẻ, học cũng vui vẻ, dạy và học cùng tiến bộ, niềm vui ở trong đó vậy.

Lời bình:
Ở đây, cái gốc của sự bền vững chính là niềm vui trong dạy học. Người thầy không chỉ truyền kiến thức, mà còn truyền cảm xúc. Khi thầy vui dạy, trò sẽ vui học. Niềm vui đó sinh ra sự cộng hưởng, dạy và học cùng tiến bộ. Niềm vui là thứ năng lượng nội tại giúp nghề dạy không khô cứng, lớp học trở thành mái ấm.

修身之本 – Tu thân chi bổn (Lấy tu thân làm gốc)

Nguyên tác:
學高為師，身正為范，身正在修身，修身之道，在《大學》，《大學》之道即大人之道，大人之道，即修身之道，《大學》云：自天子以至於庶人，壹是皆以修身為本。師者，為人師範，尤當以修身為本，修身治教行大道。

Dịch:
Học cao làm thầy, thân chính là phạm (mô phạm, tấm gương, gương mẫu), thân chính là đang tu thân. Đạo tu thân, trong cuốn “Đại Học” nói rằng Đạo của “Đại học” tức là đạo của “đại nhân” (người lớn, quan lớn, bề trên), Đạo của đại nhân tức là Đạo tu thân. Trong “Đại Học” còn nói rằng: Từ thiên tử cho tới thường dân, đều cần lấy tu thân làm gốc. Thầy là người làm gương cho người, càng phải lấy tu thân làm gốc, tu thân để quản lý giáo dục thực hành đại đạo.

Lời bình:
Tri thức giúp người thầy có thể đứng lớp, nhưng nhân cách mới giúp lời dạy có sức thuyết phục. Tu thân không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là tấm gương soi đường cho học trò. Học trò tiếp nhận nhiều nhất không phải những lời thầy nói. Điều trò nhận được là cách thầy sống, cách thầy đối nhân xử thế. Vì thế, tu thân chính là chiếc rễ nuôi dưỡng cây đời giáo dục.

功德之本 – Công đức chi bổn (Lấy công đức làm gốc)

Nguyên tác:
弟子以師貴，師亦以弟子貴，古之大成至聖先師孔子，西方耶穌夫子，釋迦本師，皆因其弟子而成其德。今天下之為師者，皆當以「為天地立心，為生民立命，為往聖繼絕學，為萬世開太平」而治教，賢德桃李滿天下，是為師之大功大德也。

Dịch:
Trò tôn quý thầy, thầy quý mến trò. Bậc đại thành chí thánh tiên sư có Khổng Tử, phương Tây có ngài Giê Su, bổn sư Thích Ca, đều vì đệ tử của mình mà thành tựu công đức. Những người thầy trong thiên hạ ngày nay đều nên quản thúc việc truyền dạy của mình theo tiêu chí: “Vì trời đất mà lập tâm, vì dân sinh mà lập mệnh, vì thánh nhân xưa mà kế tục tuyệt học, vì vạn đời mà khai mở thái bình”. Học trò hiền đức khắp thiên hạ cũng là đại công đại đức của người làm thầy vậy.

Lời bình:
Đo lường thành công của một người thầy không nằm ở danh vị hay bằng khen. Thành công của người thầy ở thành tựu của học trò. “Đào lý mãn thiên hạ” – học trò hiền tài khắp nơi – chính là công đức lớn nhất. Người thầy vĩ đại là người không chỉ dạy chữ. Người thầy vĩ đại là để lại di sản đạo đức, góp phần xây dựng xã hội an hòa cho muôn đời.

Câu chuyện Khổng Tử – tấm gương sáng của đạo dạy học

Khổng Tử từng nói: “Học không biết chán, dạy không biết mệt.” Trong đời sống dạy học, ông không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, chỉ cần trò ham học là hết lòng chỉ dạy.

Một lần, học trò Nhan Hồi – nhà nghèo, chỉ có giỏ cơm và bình nước – vẫn kiên trì theo học. Thầy thương trò, tận tâm dìu dắt, coi trò như con. Nhờ tình thương và đức hạnh của thầy, Nhan Hồi trở thành bậc hiền nhân trong Khổng môn.

Câu chuyện ấy khắc họa rõ: Tri thức giúp học trò giỏi, nhưng tình thương và đức hạnh mới giúp học trò thành người.

Thầy lấy tu thân làm gốc rễ, ngọn ngành xanh tươi

Ngày khai trường là ngày gieo hạt hy vọng. Hạt giống ấy sẽ lớn lên thành đại thụ khi người thầy giữ cho mình cái gốc và hiểu được sứ mệnh của giáo dục chính là tạo môi trường giúp trò giữ đức . Câu nói cổ xưa: ”Nhân chi sơ, tính bản thiện” đã sáng tỏ Đức Chân thật- thiện lương và nhẫn nại trong trò vốn đã có từ khi con đến thế gian này.