Washington — Ngày 17/6 Mỹ và Iran vừa đạt được thỏa thuận sơ bộ 14 điểm sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng để ổn định eo biển Hormuz. Văn bản này mở đường cho việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa và giải phóng hàng chục tỷ USD tài sản bị đóng băng.
- Trung Quốc dẫn độ Liu Ren đồng bọn của trùm lừa đảo Chen Zhi về nước
- Giải thể Bộ Giáo dục Mỹ và tiến trình bàn giao các chức năng cốt lõi
- Giá xăng dầu tại Việt Nam giảm mạnh từ chiều ngày 18/6
Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và cho phép Iran xuất khẩu dầu thô trở lại
Theo Điều 4 và Điều 5 của bản ghi nhớ, Washington cam kết dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa hải quân trong khi Tehran sẽ loại bỏ các chướng ngại vật như thủy lôi tại eo biển Hormuz. Hai bên nhất trí đưa lưu thông vận tải trở lại mức bình thường trước xung đột trong vòng 30 ngày tới nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu. Thỏa thuận này được đánh giá là một lựa chọn thay thế cần thiết khi các nghĩa vụ của Iran chỉ dừng lại ở việc duy trì hiện trạng cũ, trong khi các cam kết từ phía Mỹ mang lại lợi ích tài chính trực tiếp và ngay lập tức cho đối phương.
Bên cạnh đó, Điều 10 quy định Mỹ phải ban hành các lệnh miễn trừ trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô và sản phẩm hóa dầu của Iran ngay sau khi ký kết. Sự nhượng bộ này giúp Tehran thu về khoảng 60 tỷ USD đến 70 tỷ USD (khoảng 1,5 triệu tỷ đồng đến 1,7 triệu tỷ đồng) mỗi năm thông qua việc bán dầu theo giá thị trường quốc tế. Các chuyên gia đánh giá đây là con số khổng lồ dành cho quốc gia Trung Đông này chỉ để đổi lấy việc mở cửa eo biển vốn đã thông thoáng trước khi xảy ra căng thẳng. Ngoài ra, tất cả dịch vụ ngân hàng và vận tải liên quan cũng được khôi phục đồng bộ để hỗ trợ giao thương.
Cam kết về vũ khí hạt nhân và kế hoạch hỗ trợ tái thiết kinh tế Iran
Về vấn đề an ninh hạt nhân, Iran tái khẳng định sẽ không mua sắm hay phát triển vũ khí nguyên tử theo quy định tại Điều 8 của văn bản ký kết. Mặc dù Tổng thống Donald Trump ca ngợi đây là biện pháp ngăn chặn triệt để, các nhà phân tích chỉ ra rằng ngôn từ này không mới và tương tự như thỏa thuận hạt nhân thời cựu Tổng thống Barack Obama. Tuy nhiên, thay vì yêu cầu chuyển vật liệu hạt nhân ra nước ngoài như tuyên bố trước đây, bản ghi nhớ hiện tại chỉ quy định việc pha loãng nguyên liệu ngay tại các cơ sở hiện có. Các vấn đề kỹ thuật chuyên sâu hơn sẽ tiếp tục được thảo luận trong giai đoạn hai kéo dài 60 ngày.
Điểm đáng chú ý nhất trong giai đoạn dài hạn là việc Mỹ phối hợp cùng các đối tác khu vực xây dựng kế hoạch phục hồi kinh tế cho Iran với quy mô ít nhất 300 tỷ USD (khoảng 7,6 triệu tỷ đồng). Điều 16 nêu rõ kế hoạch toàn diện này phải được xây dựng trong vòng 60 ngày và là phần không thể tách rời để đạt được một thỏa thuận cuối cùng giữa hai bên. Nếu quỹ tái thiết này không trở thành hiện thực, Tehran có quyền không thực hiện các cam kết hạt nhân hoặc các nghĩa vụ khác đã ký. Sự cam kết này vượt xa những đề xuất trong quá khứ và được coi là nỗ lực cao nhất của Washington nhằm ổn định khu vực.
Đỗ Vân (tổng hợp)
