Nhiều người trẻ đang rơi vào trạng thái “quá tải não” — đọc một đoạn văn nhiều lần vẫn không hiểu, mất nhiều phút chỉ để trả lời một email.
- Nhóm thanh niên Thanh Hóa đánh người vì nháy đèn xe
- Bộ Công an khởi tố bảy người vận hành hơn một trăm web phim lậu, thu hơn 308 tỉ đồng
- Con trai biệt tích 25 năm trở về, cha nhận ra nhờ vết sẹo trên cánh tay
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, mô tả đây là trạng thái đầu óc phải xử lý quá nhiều thông tin, nhiều nhiệm vụ và nhiều quyết định cùng lúc trong thời gian dài mà không có đủ thời gian nghỉ ngơi, phục hồi. Dấu hiệu xuất hiện ở cả người làm tài chính, công nghệ, truyền thông lẫn nhân viên y tế, giáo viên và quản lý cấp trung — những người vừa chịu khối lượng công việc lớn, vừa phải điều tiết cảm xúc từ nhiều phía.
Người ở trạng thái này thường mô tả cảm giác đầu óc “đặc lại”, không thể suy nghĩ thêm dù cơ thể chưa vận động quá sức. Họ hay quên việc vừa định làm, phản ứng chậm, liên tục mắc lỗi nhỏ trong những công việc quen thuộc, và trở nên cáu gắt, nhạy cảm hơn với tiếng ồn hay những yêu cầu nhỏ.
Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, cho rằng ở người trẻ, tình trạng này chưa phải bệnh lý thoái hóa thần kinh mà thường gắn với thiếu ngủ, stress kéo dài, sử dụng màn hình quá mức và rối loạn lo âu. Sau đại dịch, hiện tượng não quá tải xuất hiện ngày càng phổ biến hơn.
Việc dùng điện thoại và mạng xã hội liên tục khiến não luôn trong trạng thái phân tán chú ý. Lười vận động, ăn uống thiếu khoa học, lạm dụng rượu bia hoặc chất kích thích, rối loạn lo âu và trầm cảm đều góp phần. Một số trường hợp còn liên quan đến thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp hoặc thiếu máu.
Môi trường cạnh tranh, áp lực chứng minh năng lực, nỗi lo mất việc và thiếu sự ghi nhận cũng làm tình trạng nghiêm trọng hơn. Các hướng dẫn của WHO về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc xác định bất ổn nghề nghiệp, giao tiếp kém, bắt nạt và thiếu hỗ trợ xã hội đều là yếu tố nguy cơ tâm lý – xã hội.
Chuyên gia nhấn mạnh không nên xem quá tải tinh thần đơn thuần là do cá nhân “quản lý thời gian kém” hay “khả năng chịu áp lực thấp”. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở sự mất cân bằng kéo dài giữa yêu cầu công việc với thời gian, quyền chủ động và khả năng phục hồi của người lao động.
Hệ quả kéo dài gồm mất ngủ, đau đầu, căng cơ, tim đập nhanh và mệt mỏi ngay cả khi không làm việc. WHO (2026) lưu ý stress kéo dài có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe sẵn có và khiến một số người tăng sử dụng rượu hoặc chất kích thích để đối phó. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (2024), stress mạn tính có thể dẫn đến tăng huyết áp, từ đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Khi đã rơi vào trạng thái mất tập trung hoàn toàn hoặc né tránh máy tính, chuyên gia khuyến cáo không nên tiếp tục ép bản thân bằng cà phê, thức khuya hay tự trách mình. Việc cần làm trước tiên là tạm rời công việc, giảm bớt email và các nguồn kích thích, ưu tiên ngủ, ăn uống đầy đủ, vận động nhẹ và kết nối với người đáng tin cậy.
Sau khi ổn định, người lao động cần trao đổi thẳng thắn với quản lý về khối lượng công việc, thời hạn và khả năng điều chỉnh nhiệm vụ. Nếu cảm giác sợ hãi, mất ngủ, né tránh công việc hoặc không thể hoàn thành sinh hoạt thông thường kéo dài khoảng hai tuần, nên tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc cơ sở y tế để được đánh giá.
“Cân bằng công việc – cuộc sống không có nghĩa là lúc nào cũng chia đều thời gian cho hai phía, mà là sau công việc, con người vẫn còn đủ năng lượng để ngủ, chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và sống một đời sống riêng ngoài vai trò nghề nghiệp”, tiến sĩ Trung nói.
Trường Anh (tổng hợp)
