WASHINGTON – Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố toàn bộ hãng hàng không Iran có thể bị đình chỉ hoạt động trên phạm vi quốc tế từ ngày 23/9, đồng thời nhiều quốc gia và doanh nghiệp đã nhanh chóng điều chỉnh chính sách liên quan đến các chuyến bay của Tehran.
- Iran gửi điều kiện thương lượng tới Mỹ, tuyên bố nâng cấp tên lửa
- Từ gánh nem của mẹ đến thương hiệu 1,4 tỷ đồng mỗi ngày ở Thái Lan
- Khoảng 30 xe máy bị nhấn chìm trong hầm chung cư
Phát biểu được ông Bessent đưa ra trên CNBC ngày 21/9 (giờ Mỹ), trong bối cảnh Washington tiếp tục mở rộng chiến dịch gây sức ép kinh tế nhằm vào Iran. Theo kế hoạch được công bố, các đơn vị còn cung cấp nhiên liệu, dịch vụ mặt đất hoặc bán vé cho hãng hàng không Iran có nguy cơ đối mặt với các biện pháp trừng phạt thứ cấp của Mỹ.
Sức ép mới đối với ngành hàng không Iran
Trong cuộc phỏng vấn ngày 21/9, ông Scott Bessent cảnh báo mọi quốc gia hoặc doanh nghiệp tiếp tục hỗ trợ hoạt động hàng không của Iran đều có thể “bị loại khỏi hệ thống giao dịch bằng đồng USD”. Tuyên bố này xuất hiện chỉ một ngày sau khi ông kết thúc các cuộc đàm phán kinh tế với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, trước thềm cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến diễn ra ngày 24/9.
Động thái mới được xem là bước leo thang tiếp theo trong chiến dịch “Economic Outcast” mà Washington triển khai từ cuối tháng 8. Chương trình này hướng tới 5 lĩnh vực trọng yếu của Iran gồm dầu mỏ, tài sản số, vàng, công nghệ và nhóm ngành hàng không – vận tải biển, giữa lúc xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran đã kéo dài gần 7 tháng.
Theo bối cảnh được đề cập, không phận Iran từng đóng cửa hoàn toàn sau khi liên minh Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công vào cuối tháng 2. Sau đó, hoạt động hàng không chỉ được nối lại một phần và chủ yếu giới hạn ở các chuyến bay do các hãng của Iran khai thác.
Ngành hàng không Iran nhiều năm qua cũng chịu ảnh hưởng từ các lệnh trừng phạt quốc tế, khiến nước này gặp khó khăn trong việc mua sắm máy bay mới, phụ tùng thay thế cũng như tiếp cận các dịch vụ bảo dưỡng cần thiết.
Đầu tháng 9, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt biện pháp trừng phạt đối với 27 hãng hàng không Iran cùng hàng chục doanh nghiệp hỗ trợ. Tuyên bố ngày 21/9 tiếp tục mở rộng phạm vi sang toàn bộ các hãng hàng không Iran chưa từng nằm trong danh sách bị nhắm tới trước đó.
Phản ứng từ các nước liên quan xuất hiện gần như ngay sau đó. Hai nguồn tin chính phủ Iraq nói với AFP rằng Baghdad sẽ ngăn các chuyến bay Iran từ rạng sáng 22/9 theo giờ địa phương, tương đương khoảng 10h cùng ngày theo giờ Hà Nội.
Trong khi đó, Gruzia tuyên bố thực hiện đầy đủ các cơ chế trừng phạt quốc tế. Hãng Turkish Airlines thông báo dừng toàn bộ các đường bay tới Iran ít nhất đến tháng 3/2027, còn hãng Mahan Air của Iran cũng ngừng dịch vụ tới Thổ Nhĩ Kỳ theo yêu cầu từ Ankara.
Washington đang theo đuổi chiến lược kết hợp giữa sức ép quân sự và kinh tế sau hơn nửa năm các cuộc không kích qua lại giữa Mỹ và Iran chưa tạo ra bước ngoặt đáng kể. Mục tiêu được cho là nhằm gia tăng sức ép buộc Tehran trở lại bàn đàm phán.
Theo đánh giá trong bài, điểm đáng chú ý là Mỹ không cần triển khai thêm hoạt động quân sự để tác động đến lĩnh vực hàng không dân dụng Iran. Chỉ từ một tuyên bố công khai, nhiều chính phủ và doanh nghiệp đã nhanh chóng thay đổi cách tiếp cận, phản ánh vai trò của đồng USD trong hệ thống tài chính toàn cầu.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng hiệu quả thực tế của các biện pháp này vẫn cần thời gian để kiểm chứng. Ông Saj Ahmad, chuyên gia phân tích trưởng của StrategicAero Research (Anh), nhận định việc buộc toàn bộ các bên tham gia chuỗi dịch vụ hàng không, từ sân bay, nhà cung cấp nhiên liệu đến các đại lý bán vé, đồng loạt tuân thủ yêu cầu từ Mỹ “không hề đơn giản”.
Theo chuyên gia này, nếu các biện pháp được thực hiện đầy đủ, Iran “chắc chắn sẽ bị cô lập khỏi mạng lưới hàng không quốc tế và phải phụ thuộc vào các hãng bay nước ngoài”, dù quy mô hoạt động quốc tế của ngành hàng không nước này hiện không lớn.
Cùng thời điểm, Washington cũng tìm kiếm sự hợp tác từ Trung Quốc, đối tác kinh tế và ngoại giao quan trọng nhất của Iran. Việc gia tăng sức ép đối với lĩnh vực hàng không vì thế được xem là một phép thử đối với khả năng cô lập Tehran trên nhiều mặt trận khác nhau, từ dầu mỏ, vàng, tài sản số cho đến vận tải biển, phù hợp với cam kết “cắt đứt mọi huyết mạch tài chính” mà ông Bessent từng đưa ra.
Minh Tâm (tổng hợp)
