Từ giống lúa có nguồn gốc từ Lào, nếp Cay Nọi đã bén rễ ở xã Quang Chiểu (Thanh Hóa), trở thành cây trồng chủ lực, đem lại giá trị sản xuất hơn 33 tỷ đồng mỗi năm. Giống lúa này còn gắn bó với đời sống văn hóa của đồng bào Thái.
- Thanh Hóa đẩy nhanh đưa nhà, đất dôi dư vào khai thác, sử dụng
- Không thuê được phòng nghỉ, hai vợ chồng bị truy nã đến công an đầu thú
- Bắt giữ hai lãnh đạo doanh nghiệp trong vụ án bất động sản
Giống nếp đặc sản được gìn giữ qua nhiều thế hệ
Theo người dân địa phương, nếp Cay Nọi được đưa từ Lào về trồng tại Quang Chiểu từ những năm 1980-1990. Qua nhiều thế hệ gìn giữ và nhân giống, cây lúa dần thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng vùng núi, trở thành sản vật đặc trưng.
Hạt gạo Cay Nọi dẻo thơm, thường được dùng để đồ xôi, chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên và phục vụ các dịp lễ hội, sum họp gia đình. Vì vậy, việc duy trì giống lúa còn góp phần gìn giữ tập quán sinh hoạt của đồng bào Thái.
Ông Hà Văn Phanh, ở bản Mường Pùng, cho biết Cay Nọi có khả năng chịu hạn tốt, phù hợp với khí hậu vùng núi cao. Cây lúa cao hơn 1m, thân cứng, ít đổ ngã và có thời gian sinh trưởng khoảng 5 tháng.
Gia đình ông Phanh đã khai hoang, mở rộng diện tích từ những ngày đầu trồng giống lúa này. Hiện gia đình duy trì hơn 12 sào, thu hoạch khoảng 4,5 tấn mỗi năm. Sau khi trừ chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, lợi nhuận đạt khoảng 40-50 triệu đồng.
Tại bản Mường Xim, gia đình ông Lò Văn Chung (SN 1974) cũng canh tác hơn 8 sào nếp Cay Nọi. Ông Chung cho hay giống lúa này đem lại hiệu quả kinh tế tốt hơn một số cây trồng khác. Sau mỗi vụ, gia đình có lúa dư bán ra thị trường, thu thêm hơn 10 triệu đồng mỗi năm.
Giá trị sản xuất đạt hơn 33 tỷ đồng
Xã Quang Chiểu xác định nếp Cay Nọi là một trong những cây trồng chủ lực, góp phần phát triển nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân.
Ông Lê Phú Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu, cho biết điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp cùng kinh nghiệm canh tác được lưu truyền qua nhiều thế hệ đã giúp giống lúa trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Vụ mùa năm 2026, toàn xã gieo trồng 353ha nếp Cay Nọi, năng suất bình quân đạt 5,5 tấn/ha, sản lượng gần 1.942 tấn. Với giá bán trung bình khoảng 17.000 đồng/kg, tổng giá trị sản xuất ước đạt hơn 33 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy cây lúa đang đóng góp đáng kể vào kinh tế nông nghiệp của xã vùng cao, biên giới.
Đáng chú ý, giá nếp Cay Nọi hiện cao hơn khoảng 70% so với lúa tẻ. Nếu cùng đạt năng suất 5,5 tấn/ha, mỗi hecta trồng nếp Cay Nọi có giá trị sản xuất khoảng 93,5 triệu đồng, cao hơn 38,5 triệu đồng so với lúa tẻ. Lợi thế này giúp nâng cao giá trị trên cùng diện tích canh tác.
Sản phẩm gạo nếp Cay Nọi đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao từ năm 2021, tạo tiền đề xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, xã xác định cần bảo tồn chất lượng giống, tổ chức sản xuất theo quy hoạch và xây dựng đầu ra ổn định.
Theo ông Hải, thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp với các hợp tác xã hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, bảo tồn nguồn giống và từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung. Xã cũng chú trọng tăng cường liên kết từ khâu trồng trọt, thu mua đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm.
Địa phương sẽ quan tâm hoàn thiện bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số, qua đó giúp gạo nếp Cay Nọi tiếp cận thêm nhiều khách hàng.
Từ giống lúa được đưa về cách đây hàng chục năm, Cay Nọi đang trở thành tài sản nông nghiệp có giá trị của người dân Quang Chiểu. Bảo tồn và phát triển giống lúa đặc sản này vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa đồng bào Thái, vừa tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và hướng tới giảm nghèo bền vững ở vùng biên.
Thành Luân (tổng hợp)
