Ô nhiễm không khí đang trở thành khủng hoảng sức khỏe cộng đồng trên quy mô toàn cầu. Từ Bangkok đến New Delhi, nồng độ bụi mịn liên tục vượt xa ngưỡng an toàn. Các giải pháp đã có, nhưng khả năng biến cam kết thành hành động quyết liệt vẫn là câu hỏi lớn với nhiều chính phủ.
- Đề xuất điều chỉnh phụ cấp lãnh đạo từ 1/1/2026
- Malaysia đào Bitcoin trái phép gây thất thoát 1,1 tỷ USD tiền điện
- Mẹ bỏ đi, bé gái lớn lên trên giường bệnh của phòng chăm sóc đặc biệt
Khói bụi bao trùm nhiều đô thị lớn tại châu Á
Tại Bangkok, bụi mịn PM2.5 tăng cao ngay đầu mùa đông. Nhiều quận trung tâm ghi nhận mức 50–63 microgam/m³, vượt xa ngưỡng an toàn. Chính quyền phải khuyến nghị làm việc tại nhà, đeo khẩu trang và hạn chế ra ngoài. Chất lượng không khí kém ảnh hưởng trực tiếp đến du lịch và kinh tế của thành phố.
Hà Nội cũng nhiều lần vượt chuẩn WHO. Tuy vậy, mức độ nghiêm trọng nhất nằm ở New Delhi. Trong tháng 11, mức ô nhiễm tại thành phố hơn 30 triệu dân này có lúc cao gấp 20 lần giới hạn an toàn, khiến bệnh viện luôn quá tải. Gần 80% hộ gia đình báo cáo người thân bị ho, đau đầu hoặc khó thở.
Tại châu Âu, tình hình dù cải thiện vẫn còn đáng lo. EU ghi nhận 182.000 ca tử vong liên quan đến ô nhiễm vào năm 2023. Khoảng 95% cư dân đô thị sống trong bầu không khí vượt xa khuyến nghị của WHO. Các nước như Ý, Ba Lan và Đức chịu tác động mạnh nhất.
Nhiều biện pháp tức thời nhưng hiệu quả hạn chế
Nhiều thành phố phát triển rơi vào vòng luẩn quẩn: giao thông, xây dựng, đốt rơm rạ và nghịch nhiệt. Những biện pháp cấp tốc như phun sương, rửa đường hay đóng cửa trường học chỉ giảm nhẹ ô nhiễm trong thời gian ngắn.
Thái Lan kích hoạt Dự án Tạo mưa hoàng gia để giảm bụi tại Bangkok, với nhiều kỹ thuật gieo mây và điều chỉnh thời tiết. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự vẫn cần đánh giá thêm. Ấn Độ tiến hành nhiều thí nghiệm gieo mây trị giá lớn nhưng không thành công. Không khí ô nhiễm quay lại ngay sau khi mưa dừng.
Nỗ lực dài hơi: Điện hóa giao thông và kiểm soát công nghiệp
Trước áp lực tăng cao, New Delhi chuyển sang chiến lược dài hạn. Thành phố đẩy mạnh điện hóa xe buýt và đặt mục tiêu thay thế toàn bộ xe CNG vào năm 2028. Từ nay đến 2030, taxi và dịch vụ giao hàng cũng phải chuyển hoàn toàn sang xe điện.
Trung Quốc thực hiện mô hình mạnh mẽ và toàn diện hơn. Sau cuộc khủng hoảng năm 2013, Bắc Kinh đóng cửa hơn 2.000 nhà máy gây ô nhiễm, loại bỏ 3.000 lò hơi nhỏ, giảm mạnh lượng tiêu thụ than, mở rộng 1.000km metro và áp dụng hạn ngạch biển số xe. Xe điện hiện chiếm 40% doanh số. Quốc gia này còn trồng thêm 100 triệu cây và triển khai 1.500 trạm đo PM2.5 theo thời gian thực.
Nhờ đó, chỉ trong bốn năm, Bắc Kinh giảm 35% lượng bụi mịn. Cả nước giảm 25%. Đến năm 2020, Trung Quốc tiếp tục cắt thêm 150 triệu tấn than và đẩy năng lượng sạch lên 15%. Tuổi thọ người dân tăng thêm hai năm, riêng Bắc Kinh tăng 4,6 năm.
Thế giới hướng tới mục tiêu chung về không khí sạch
Tại hội nghị WHO ở Cartagena, 17 quốc gia cùng nhiều thành phố cam kết giảm một nửa tác động sức khỏe do ô nhiễm vào năm 2040. Các tổ chức nhấn mạnh không khí sạch là quyền con người, không phải đặc quyền.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy muốn cải thiện lâu dài, các nước cần kết hợp đồng bộ: kiểm soát công nghiệp, giảm phương tiện cá nhân, thúc đẩy giao thông xanh và chuyển đổi năng lượng. Khi những yếu tố đó được triển khai đồng thời, chất lượng không khí mới có thể thay đổi bền vững.
Theo: Tuổi Trẻ
