Mùa thu mang đến không khí dịu mát, lá vàng rơi đầy thơ mộng, nhưng cũng là thời điểm nhiều bệnh vặt “hỏi thăm” như cảm cúm, ho khan hay khô da. Vì vậy, dưỡng sinh mùa thu trở thành bí quyết quan trọng để giữ cơ thể khỏe mạnh, tinh thần an nhiên và tận hưởng trọn vẹn vẻ đẹp giao mùa.
- Bệnh dễ mắc sau mưa bão và cách phòng tránh
- Cân bằng cuộc sống: Bí quyết để sống vui khỏe
- Giảm cân bằng nước mật ong hiệu quả
Mùa thu – đẹp cho cảnh, “khó ở” cho người
Mùa thu vốn là mùa của thi sĩ: lá vàng rơi, hương cốm thoảng, gió heo may se lạnh. Nhưng với người thường, mùa này cũng đi kèm… một danh sách bệnh vặt dài như sớ. Người thì ho khan, viêm họng, người lại ngứa da, đau khớp.
Trong Đông y có câu: “Thu khí táo, dễ thương phế” – nghĩa là tiết trời hanh khô vào mùa thu rất dễ làm phổi tổn thương. Mà phổi trong Đông y lại “chủ về da lông”, thế nên không ít người thấy da nứt nẻ, khô ráp ngay khi gió thu vừa về. Bởi vậy, để tận hưởng mùa thu một cách trọn vẹn, ta cần học cách dưỡng sinh: ăn gì, làm gì, và chăm sóc cơ thể thế nào để khỏe mạnh, ít bệnh.
Ăn gì để dưỡng sinh mùa thu?
Lê – “thần dược” nhuận phổi
Từ xưa, ông bà đã có món lê hấp mật ong hoặc đường phèn trị ho khan, viêm họng. Lê vị ngọt, tính mát, tác dụng thanh phế, nhuận táo. Vừa là trái cây ngon, vừa là bài thuốc gia truyền.
Cháo hạt sen, ý dĩ – bổ tỳ vị, an thần
Mùa thu, nhiều người dễ bị rối loạn tiêu hóa do khí hậu thay đổi. Cháo hạt sen, ý dĩ không chỉ thanh đạm mà còn giúp kiện tỳ, an thần, rất tốt cho cả người lớn lẫn trẻ em. Ăn vào buổi tối lại giúp ngủ ngon, tinh thần thư thái.
Canh củ cải trắng – món ăn “nhỏ mà có võ”
Củ cải trắng được gọi là “tiểu nhân sâm” trong dân gian. Nấu canh cùng xương hoặc hầm với đu đủ, cà rốt vừa ngon, vừa giúp thông khí, tiêu đàm, tốt cho người dễ ho hoặc khó thở khi trời lạnh.
Trái cây giàu vitamin C – tăng đề kháng
Ổi, cam, quýt, táo… mùa này rất dồi dào. Ăn vừa phải giúp tăng sức đề kháng, chống cảm cúm. Nhưng nhớ là ăn cân bằng, đừng thấy ổi ngọt mà “ăn nguyên ký” rồi than táo bón.
Uống thảo mộc ấm – thay nước ngọt, nước lạnh
Thay vì trà sữa hay nước đá, hãy chọn trà gừng mật ong, trà hoa cúc, hoặc nước ấm pha chút mật ong chanh. Vừa dễ uống, vừa giữ ấm, lại hỗ trợ phổi và tiêu hóa.
(Ảnh: Vinmec)
Làm gì để giữ sức khỏe mùa thu?
Giữ ấm hợp lý
Khí hậu mùa thu vốn “sáng mát, trưa nắng, tối lạnh”. Người ta thường chủ quan: buổi trưa nóng thì mặc áo cộc tay, tối về quên khoác thêm áo. Đó là cái bẫy của thời tiết. Đông y nhấn mạnh: “Phong hàn từ chân mà nhập, từ cổ mà vào”. Vì thế, nguyên tắc dưỡng sinh mùa thu là giữ ấm cổ – ngực – bàn chân.
- Chân: giữ ấm bàn chân, vì “lạnh từ chân lên”. Nhiều cụ già ngâm chân với nước gừng ấm trước khi ngủ, vừa thư giãn, vừa phòng cảm lạnh.
- Cổ: quàng khăn mỏng buổi sáng và tối, đặc biệt với người hay viêm họng.
- Ngực: đừng để gió lùa trực tiếp, dễ ho và viêm phế quản.
Ngủ sớm, dậy vừa phải
Đông y có câu: “Thu nên ngủ sớm, dậy sớm, giữ cho tinh thần yên tĩnh, tránh lo âu.” Ngủ sớm giúp dưỡng âm, tốt cho phổi và gan. Đừng vì cái “khí thu mát lành” mà mải lướt điện thoại tới khuya, sáng dậy uể oải, bệnh dễ ghé thăm.
- Ngủ sớm giúp cơ thể dưỡng âm, tốt cho gan và phổi, tránh khô khát, bốc hỏa.
- Dậy sớm vừa phải: nên dậy lúc mặt trời đã ló rạng, tránh ra ngoài khi sương còn dày, không khí lạnh đậm đặc, dễ nhiễm hàn khí.
- Giấc ngủ trưa ngắn (15–20 phút) cũng là mẹo nhỏ để hồi phục năng lượng, đặc biệt với người làm việc văn phòng.
Tập thở sâu, vận động nhẹ nhàng
Khí thu hanh khô khiến phổi yếu đi. Đông y cho rằng: “Phế khai khiếu ra mũi, chủ khí.” Nghĩa là phổi điều tiết hơi thở và ảnh hưởng đến toàn thân. Vì thế, tập thở sâu mỗi ngày chính là một cách dưỡng sinh mùa thu đơn giản mà hiệu quả.
- Người bận rộn có thể tận dụng cầu thang bộ thay thang máy, tranh thủ đứng dậy vận động 5 phút sau mỗi 1–2 giờ ngồi.
- Thở bụng: hít vào chậm, để bụng phồng lên, thở ra từ từ, bụng xẹp xuống. Thực hiện 5–10 phút buổi sáng giúp phổi khỏe hơn.
- Vận động nhẹ nhàng: đi bộ, yoga, khí công… vừa tốt cho hô hấp, vừa thư giãn tinh thần. Không nên tập quá sức, ra mồ hôi nhiều rồi để gió lùa, dễ cảm lạnh.
Dưỡng tâm – giữ tinh thần an lạc
Mùa thu, cảnh vật úa tàn, con người dễ sinh u sầu. Trung y dạy: “Thu thiên vạn vật thành, nhân tâm dị ưu” – nghĩa là mùa thu dễ khiến lòng người buồn. Vì thế, dưỡng sinh mùa thu không chỉ là chăm cơ thể, mà còn là chăm tâm.
- Hãy dành thời gian cho những điều khiến bạn vui: đọc sách, nghe nhạc, ngắm hoa, hẹn bạn bè uống trà.
- Tránh lo nghĩ quá nhiều, đừng để áp lực công việc, học tập làm tinh thần sa sút.
- Thực hành thiền, hít thở sâu, viết nhật ký biết ơn cũng là cách làm dịu tâm hồn.
Một tinh thần lạc quan sẽ giúp cơ thể tăng miễn dịch tự nhiên. Người ta nói “cười 10 phút bằng tập thể dục 30 phút” cũng không sai.
(Ảnh: Muc News)
Giữ vệ sinh – phòng bệnh từ gốc
Khí hậu mùa thu ẩm thấp về đêm, hanh khô ban ngày khiến vi khuẩn dễ sinh sôi. Để phòng bệnh nên:
- Rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước khi ăn.
- Giữ nhà cửa thông thoáng, có ánh nắng.
- Hạn chế dùng điều hòa quá lạnh hoặc quạt thốc trực tiếp vào người.
Mùa thu không chỉ là khoảnh khắc giao mùa của đất trời, mà còn là dịp để con người học cách lắng lại, chăm sóc thân và tâm. Dưỡng sinh mùa thu, suy cho cùng, chính là trở về với sự cân bằng: ăn uống điều độ, sống chậm rãi, giữ lòng thanh thản. Khi ta biết hòa mình theo nhịp điệu tự nhiên, bệnh tật sẽ dần lùi xa, sức khỏe sẽ dần bền vững. Và rồi, mùa thu không chỉ đẹp trong mắt, mà còn ấm trong tim, tỏa sáng từ nội tâm an hòa.
Theo: Sức khỏe & Đời sống; tổng hợp của tác giả
