Kế hoạch hòa bình do Mỹ soạn thảo đang gây tranh cãi lớn vì yêu cầu Ukraina nhượng lãnh thổ và từ bỏ mục tiêu gia nhập NATO. Nhiều chuyên gia nhận định văn bản này khó có cơ hội trở thành thỏa thuận thực tế.
- Cựu cảnh sát biến xe buýt cũ thành trạm giặt miễn phí
- Xe buýt giặt đồ miễn phí hỗ trợ người vô gia cư
- Châu Âu chạy đua kéo dài thời gian cho Ukraine trước tối hậu thư của ông Trump
Tranh cãi từ yêu cầu nhượng lãnh thổ và giới hạn an ninh
Theo AFP, kế hoạch tập trung vào ba trụ cột: an ninh, lãnh thổ và tái thiết Ukraina, với Mỹ giữ vai trò giám sát trung tâm. Điểm gây tranh luận mạnh nhất là việc Crimée, Donetsk và Luhansk được công nhận trên thực tế thuộc Nga. Kherson và Zaporijjia giữ nguyên theo chiến tuyến hiện tại.
Kiev bị yêu cầu rút khỏi phần Donetsk đang kiểm soát và vĩnh viễn không gia nhập NATO. Đổi lại, Ukraina nhận được bảo đảm an ninh có điều kiện từ Mỹ và quyền gia nhập Liên Hiệp Châu Âu. Nga cũng được cam kết tái hội nhập kinh tế thế giới và có thể trở lại G8.
Gói tái thiết hơn 200 tỉ USD cho Ukraina sẽ lấy từ tài sản Nga bị phong tỏa và nguồn vốn châu Âu. Tổng thống Zelensky xác nhận đã nhận tài liệu và sẵn sàng “làm việc xây dựng”, nhưng chưa đưa ra lập trường cụ thể với các điều khoản nhạy cảm.
Ukraine khó chấp nhận vì rủi ro mất tính chính danh
Theo giới phân tích, trở ngại lớn nhất nằm ở chính Ukraina. Văn bản buộc Kiev từ bỏ ba trụ cột chiến lược: chủ quyền tại Crimée và Donbass, quyền gia nhập NATO và tự chủ an ninh. Bất kỳ chính quyền nào ở Kiev ký vào điều khoản này đều đối mặt nguy cơ khủng hoảng tính chính danh sâu sắc.
Chuyên gia John Lough (Chatham House) cho rằng kế hoạch “không có cơ hội thực thi”, vì không thể chấp nhận với Kiev, châu Âu hay giới an ninh Mỹ. Ông nhận định văn bản chỉ có ý nghĩa nếu quân đội Ukraina ở thế sụp đổ hoàn toàn, điều hiện nay chưa xảy ra.
Nhà phân tích Volodymyr Fesenko tại Kiev nói kế hoạch “chắc chắn thất bại” vì “Kremlin không muốn dừng chiến tranh”. Nga tin họ có thể đạt mục tiêu tối đa nhờ ưu thế chiến trường và điểm yếu nội bộ của Ukraina.
Châu Âu và tính toán của Washington làm giảm tính khả thi
Liên Âu là nhân tố quan trọng cản trở khả năng áp dụng kế hoạch. Điều khoản yêu cầu EU chi thêm hàng trăm tỉ euro tái thiết và chấp nhận Nga tái hội nhập tạo ra chia rẽ lớn giữa các nước thành viên. Quan trọng hơn, châu Âu không muốn an ninh lục địa bị quyết định trong các cuộc trao đổi bí mật giữa Washington và Matxcơva.
Ngoài ra, thời điểm Mỹ đưa ra kế hoạch cũng gây nhiều nghi vấn. Tổng thống Trump vừa áp trừng phạt dầu mỏ Nga, vừa cho phép Ukraina dùng tên lửa ATACMS tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Chuyên gia Charles Lichfield (Atlantic Council) gọi đây là phong cách “tạo hỗn loạn rồi xem có thể thu được gì”.
Fesenko cho rằng ông Trump muốn tận dụng khó khăn chính trị của ông Zelensky để thúc ép Kiev nhượng bộ và tuyên bố “đã mang lại hòa bình”. Tuy nhiên, hành động này dễ phản tác dụng. Nếu Zelensky chấp nhận, đó là “thảm họa chính trị”. Nếu ông từ chối, lập trường kiên định lại giúp củng cố vị thế trong nước.
Theo: Khai Mở
