Không có người vô dụng, không có vật bỏ đi

Có bao giờ bạn thấy mình… vô dụng chưa? Một buổi sáng dậy trễ, việc thì dở dang, ý tưởng chẳng ra hồn, soi gương còn thấy tóc bù xù và mắt thâm như gấu trúc. Trong khoảnh khắc ấy, ta dễ gán cho mình nhãn “vô tích sự”.

Nhưng bạn biết không, ngay cả Lão Tử – người sống cách chúng ta hàng ngàn năm từng nói: “Nhân vô khí nhân, vật vô khí vật.” Không có người nào là vô dụng, và cũng chẳng có vật nào hoàn toàn bỏ đi.

Khi “vô dụng” chỉ là chưa đúng chỗ

Có người bảo mình vô dụng, chỉ vì đi chậm hơn người khác. Nhưng cây tùng giữa núi đâu cần so với cỏ non trong vườn, mỗi thứ có thời điểm nở rộ riêng. “Vô dụng”, đôi khi chỉ là chưa được đặt đúng chỗ.

Hòn đá nằm giữa ruộng, người nông dân thấy vướng liền gạt sang bên. Nhưng khi xây nhà, chính hòn đá ấy lại được chọn làm viên móng vững nhất. Cái chổi cùn tưởng bỏ đi, vào tay sư cụ lại hóa thành chổi quét sân chùa, mỗi ngày góp phần giữ sạch lối thiền. Mảnh gỗ thừa tưởng bỏ đi, ai đó lại gọt thành con thuyền đồ chơi cho đứa trẻ bên sông. Niềm vui nhỏ, mà trong mắt trẻ con là cả bầu trời.

Con người cũng thế. Người nhút nhát, tưởng chẳng làm nên chuyện, lại là người giữ được bình tĩnh giữa khủng hoảng. Người ít nói, tưởng mờ nhạt, lại là người làm việc chắc chắn và bền bỉ nhất. Người dễ xúc động có thể trở thành người thấu cảm. Người nói nhiều, nếu biết tiết chế, lại là cây cầu kết nối người khác. Nếu ta chỉ chăm chăm soi khuyết điểm, thì chẳng khác nào chỉ nhìn thấy rỉ sét mà quên mất cái lõi kim loại bên trong vẫn sáng.

Thế giới này chẳng có ai thật sự vô dụng, chỉ có người chưa tìm được nơi mình thuộc về, việc mình sinh ra để làm. Khi tìm được “đúng chỗ”, cái gọi là “vô dụng” bỗng trở thành “dụng” quý giá nhất. Cũng như “vật bỏ đi” chỉ chờ một bàn tay biết trân trọng, là có thể hóa thành báu vật.

Ba câu chuyện xưa nhưng mới mãi với đời

Người xưa hiểu điều này sâu sắc đến mức, từ vua chúa đến tướng lĩnh đều có bài học về “không có người vô dụng”.

Tử Phát – tướng nước Sở và bài học về khiêm cung

Sau một trận thắng lớn, Tử Phát được vua ban thưởng hậu hĩnh. Ông từ chối, nói: “Đó là công của dân, của quân, của trời đất. Nếu ta nhận, thì lấy công người làm công mình.”

Ông bị chê là… “ngu ngốc”, nhưng chính cái “ngu” ấy khiến tên ông còn được nhắc hàng ngàn năm sau. Hóa ra, cái “khiêm cung” tưởng như vô dụng lại là cái dụng sâu xa nhất của bậc trí nhân. Người biết lùi một bước, thường đi xa hơn kẻ chỉ biết tiến tới. Tử Phát không cần chứng minh mình hữu dụng, ông chỉ cần làm đúng đạo. Và đạo tự chứng cho ông.

Công Tôn Long và người hét lớn

Có người đến xin học Công Tôn Long – một triết gia nổi tiếng thời Chiến Quốc. Ông hỏi: “Ngươi có tài gì?” Người kia đáp: “Thưa, con chỉ biết… hét lớn.” Công Tôn Long bật cười, nhưng rồi lại nói: “Được, ngươi đi cùng ta.”

Sau này, khi triều đình tổ chức tranh biện, tiếng hét dõng dạc của anh ta khiến cả hội trường im phăng phắc. Và thế là “người biết hét” trở thành người mở đầu cho những buổi nghị luận lớn. Vấn đề không phải là có tài hay không, mà là dùng tài ở đâu.

Tấn Văn Công và chữ tín

Khi lưu vong, Tấn Văn Công từng hứa rằng nếu được về nước, sẽ chia đất thưởng cho nước giúp mình. Sau này lên ngôi, có người khuyên: “Thời thế đổi rồi, cần gì giữ lời cũ.” Ông đáp: “Chữ tín mà mất, thì còn trị ai?” Thế là ông thực hiện lời hứa, và nhờ đó, thiên hạ theo về. Ở đời, có những giá trị tưởng như “vô dụng” – như chữ tín, sự liêm khiết nhưng chính chúng lại là “cái dụng” vững bền nhất.

Tướng khiêm cung, người hét to hay vua giữ chữ tín – mỗi người đều dùng cách riêng để thể hiện giá trị của mình. Cái tài, cái đức, cái tín… tuy hình thức khác nhau, nhưng đều là “dụng” ẩn trong cái “vô dụng”. Thế nên, nếu hôm nay ai đó chê bạn “làm việc chẳng ra gì”, “hiền quá”, hay “nói nhiều vô ích”, thì cứ mỉm cười. Biết đâu, điều bạn đang có lại chính là cái “dụng” mà đời đang cần, chỉ là chưa đến lúc được thấy mà thôi.

Khi ‘vô dụng’ chỉ là cách người đời nhìn sai

Có người từng bị gọi là “chậm chạp”, sau này lại thành người tỉ mỉ, cẩn trọng. Có người từng bị chê “đa cảm”, lại là người viết nên những bản nhạc khiến lòng người rung động. Thế nên, nếu ai đó từng khiến bạn tổn thương bằng một “cái nhãn”, hãy mỉm cười: đó không phải định nghĩa, chỉ là tạm thời.

Đừng quên: ngọc trước khi sáng phải qua mài dũa, đất trước khi thành sành phải qua lửa. Con người, trước khi phát huy được giá trị, đôi khi cũng phải qua vài lần “bị bỏ đi”.

Bạn còn nhớ chiếc nồi cơm điện cũ, cái cốc sứ sứt quai hay chiếc áo len đã xù? Có khi bạn định vứt, nhưng rồi lại dùng chúng cho những việc nhỏ: ủ chén chè, trồng cây, giữ kỷ niệm. Thế mới thấy, giá trị không biến mất, nó chỉ đổi hình dạng. Người cũng thế. Có người từng lạc hướng, từng thất bại, từng “ngồi chơi xơi nước”. Nhưng nếu họ vẫn còn lòng thiện và khát khao, họ vẫn là mảnh ghép cần thiết của cuộc đời này.

Mỗi con người được sinh ra đã mang trong mình một giá trị không thể thay thế
(Ảnh: Pinterest)

Đừng sợ “vô dụng” – hãy sợ không chịu học cách hữu dụng

Điều đáng sợ không phải là ta đang “vô dụng”, mà là ta ngừng học cách trở nên hữu dụng hơn. Con người ai rồi cũng có lúc cảm thấy mình chẳng làm được gì ra hồn. Nhưng nếu vẫn chịu học, chịu thử, chịu kiên nhẫn thì chẳng có gì là lãng phí cả.

“Hữu dụng” không phải chỉ là tài năng, mà là khả năng chuyển hóa. Biết nhìn lại mình, biết điều chỉnh, biết làm tốt hơn hôm qua – đó đã là “dụng” rồi. Hòn đá bị vấp, nếu ta học cách bước qua, nó trở thành bậc thang. Sai lầm, nếu ta rút được bài học, nó thành kinh nghiệm. Mỗi khó khăn đều đang dạy ta cách hữu dụng theo cách riêng.

Thấy “giá trị” trong cái tưởng như “không giá trị” đó là trí huệ sâu nhất. Thấy cái “dụng” trong chỗ “vô dụng” đó là cách sống của người hiểu Đạo. Bởi vạn vật đều có phần việc của mình, chỉ là con người hay mải nhìn vào cái “dụng” bề ngoài mà quên mất “dụng” thầm lặng bên trong. Nên hôm nay, nếu ai đó chê bạn “vô dụng”, bạn cứ cười nhẹ: “Tôi chỉ đang chưa được dùng đúng chỗ thôi.” Bởi vì, không có người vô dụng, chỉ có người chưa được nhìn bằng đôi mắt đủ sáng. Và không có vật bỏ đi, chỉ có vật chưa được đặt vào đúng tay người cần.

Theo: Vạn điều hay và tổng hợp của tác giả