Giữa sa mạc, lứa hàu đầu tiên được thu hoạch

TRUNG QUỐC – Từ nguồn nước mặn kiềm từng bị bỏ đi, vùng Alar (Tân Cương) vừa thu hoạch lứa hàu đầu tiên sau hơn 4 tháng nuôi, trong đó có con nặng tới 316 gram.

Tại thị trấn Tân Khai Lĩnh, thành phố Alar (A Lạp Nhĩ), khu tự trị Tân Cương, Trung Quốc, vụ thu hoạch hàu đầu tiên đã khép lại với những kết quả đáng chú ý. Có con đạt chiều dài 17cm, nặng 316 gram; một số cá thể khác trong đợt thử nghiệm cũng vượt 250 gram, có chất lượng tương đương hàu biển.

Giữa vùng đất khô hạn ở rìa Tây Bắc sa mạc Taklamakan, những ao nuôi này trở thành hình ảnh đặc biệt. Không có biển ở gần, nhưng hàu vẫn sinh trưởng trong môi trường nước mặn kiềm nhân tạo được điều chỉnh phù hợp, sau hơn 4 tháng thích nghi và phát triển.

Theo các nhà nghiên cứu, vùng sa mạc có những điều kiện thuận lợi cho mô hình này. Nắng kéo dài giúp tảo phát triển, tạo nguồn thức ăn chính cho hàu; ít chịu ảnh hưởng của mưa lớn, dòng chảy và biến động thời tiết cũng giúp môi trường nuôi được kiểm soát ổn định hơn.

Người dân cầm trên tay con hàu béo mập vừa thu hoạch sau thời gian nuôi bằng nước mặn nhân tạo giữa sa mạc. (Ảnh minh họa: MUC)

Câu chuyện nuôi hàu ở Alar bắt đầu từ một đặc điểm địa chất đặc biệt. Hàng triệu năm trước, vùng Taklamakan từng nằm dưới biển. Khi biển rút đi, muối khoáng tích tụ trên bề mặt, khiến khu vực này trở thành một trong những vùng đất nhiễm mặn nặng nhất Trung Quốc.

Để phục vụ sản xuất nông nghiệp, người dân đưa nước sông Tarim vào tưới rửa đất. Quá trình này làm muối hòa tan, tạo ra lượng lớn nước thải mặn kiềm vốn không thể sử dụng cho trồng trọt hay sinh hoạt.

Năm 2023, nhóm chuyên gia từ tỉnh Chiết Giang được cơ quan viện trợ Tân Cương cử đến đã tìm thấy hướng đi khác từ nguồn nước ấy. Họ tiến hành đo đạc, phân tích, điều chỉnh độ pH về khoảng 8,5-9,0, bổ sung các nguyên tố vi lượng như canxi, magiê, kali theo nhu cầu từng loài và đưa tảo vào làm thức ăn cho thủy sản.

Từ những bước điều chỉnh đó, môi trường nước mặn kiềm dần được tận dụng để nuôi các loài thủy sản. Hàu là một trong những kết quả mới nhất, tiếp nối những mô hình đã được triển khai tại địa phương như cua xanh, cá mú, cá vược, tôm thẻ chân trắng và các loài nhuyễn thể.

Diện tích ao nuôi ở Alar tăng từ khoảng 7ha ban đầu lên 26ha năm 2025 và 80ha trong năm 2026. Năm 2025, địa phương đạt tổng sản lượng thủy sản 11.693 tấn, mang về 360 triệu NDT, tương đương khoảng 1.400 tỷ đồng.

Thêm sinh kế từ những vùng đất khác biệt

Không riêng Alar, nhiều địa phương quanh sa mạc Taklamakan cũng đang tìm cách phát triển thủy sản theo điều kiện tự nhiên của mình. Tại hồ Thạch Môn (Thiết Môn Quan), 130.000 con cá hồi sinh trưởng trong nguồn nước băng tuyết dưới 18°C. Ở Mạch Cái Đề (Kashgar), mỗi năm có 8 tấn tôm hùm nước ngọt Australia được nuôi thành công.

Tại Thả Mạt (Bayingolin), 500 mẫu ao được dành để nuôi cá mú và cá đối; Ô Thập (Aksu) có 500.000 con cá tầm trong các bể nước lạnh. Riêng huyện Hòa Điền đã đưa 180.000 con cua lông Trung Hoa từ miền Đông về nuôi trên những ruộng muối được cải tạo.

Đằng sau những mô hình này là bài toán kinh tế và khai thác tài nguyên. Trước đây, hàu bán tại Tân Cương chủ yếu được đưa từ các tỉnh ven biển về bằng hệ thống bảo quản lạnh. Quãng đường vận chuyển xa làm tăng chi phí, đồng thời ảnh hưởng đến độ tươi của sản phẩm. Khi có nguồn nuôi tại địa phương, người dân có thêm cơ hội thưởng thức hàu tươi Đến nay, người tiêu dùng địa phương có cơ hội tiếp cận hàu tươi nuôi tại chỗ .

Để tiếp tục phát triển mô hình, trong năm 2026, Cơ quan viện trợ Ninh Ba đã bố trí 8 triệu NDT, tương đương khoảng 31,2 tỷ đồng. Nguồn vốn được sử dụng để mở rộng khu nuôi từ 400 mẫu lên gần 1.000 mẫu, tương đương từ khoảng 26,7ha lên gần 66,7ha.

Khu nuôi hiện có 30 ao tiêu chuẩn hóa và 4.000m2 nhà kính, giúp kiểm soát nhiệt độ, duy trì nguồn cung quanh năm. Một số hợp tác xã địa phương cũng đã ghi nhận doanh thu vượt 4 triệu NDT, tương đương khoảng 15,6 tỷ đồng, riêng năm 2025 từ cua xanh, cá đối và sò.

Từ những vùng đất từng gặp nhiều hạn chế bởi độ mặn, các mô hình nuôi thủy sản đang mở ra thêm cơ hội sản xuất và tiêu thụ tại chỗ. Những con hàu lớn lên giữa sa mạc vì thế không chỉ là kết quả của một thử nghiệm nuôi trồng, mà còn cho thấy giá trị của việc tìm ra cách sử dụng phù hợp đối với nguồn tài nguyên sẵn có.

Vũ Quyến (tổng hợp).