Các chuyên gia cảnh báo ngập lụt miền Trung không chỉ do thiên tai mà còn do nhân tai. Họ đề xuất lập trung tâm điều hành tích hợp dữ liệu, hiện đại hóa dự báo và thay đổi vận hành hồ chứa.
- Hong Kong đối mặt thảm họa cháy chung cư nghiêm trọng
- Đà Nẵng: Nữ quái 2 tiền án tái phạm ngay khi ra tù
- Cháy quán karaoke ở Đồng Nai, cảnh sát đeo bình dưỡng khí tiếp cận hiện trường giữa khói đặc
Ngập nặng vì mưa cực đoan cộng thêm lỗi do con người
TS Tô Văn Trường nhận định mưa lớn cực đoan ngày càng tăng, nhưng thiệt hại ở nhiều địa phương không chỉ do tự nhiên. Ông nêu rõ các yếu tố nhân tai gồm phá rừng, bê tông hóa tràn lan, san lấp hồ ao, lấn dòng chảy và vận hành hồ chứa thiếu linh hoạt. Hệ thống thoát nước lạc hậu khiến ngập nặng hơn.
Ông cho rằng cần xác định rõ mức độ thiên tai – nhân tai trong từng trận mưa lũ. Đánh giá định lượng bằng mô hình mô phỏng sẽ giúp đưa ra giải pháp phù hợp và giảm phần rủi ro con người gây ra.
Từ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia nhấn mạnh Việt Nam phải quy hoạch đô thị “tôn trọng nước”. Hồ điều hòa, kênh rạch thông suốt và vùng trũng chứa nước tạm thời là yêu cầu bắt buộc. Không được san lấp hồ ao và phải khôi phục rừng đầu nguồn. Dữ liệu khí tượng – thủy văn, radar mưa và dự báo số cần được đầu tư mạnh.
Ông đề xuất lập trung tâm điều hành liên ngành tích hợp dữ liệu khí tượng, đô thị, nông nghiệp và giao thông. Ngập lụt không thể giải quyết nếu mỗi ngành làm một kiểu.
“Ai cũng đúng nhưng lũ vẫn về”: Lỗ hổng lớn trong vận hành hồ chứa
GS.TS Nguyễn Quốc Dũng chỉ ra mâu thuẫn: chủ hồ thủy điện nói vận hành đúng, ban chỉ huy phòng chống thiên tai cũng khẳng định đúng, nhưng thiệt hại vẫn xảy ra. Ông cho rằng thiếu đội ngũ tư vấn chuyên sâu tại địa phương là điểm yếu nhất.
Theo ông, khi chưa có mưa lớn, gần như không ai dám ra lệnh xả sớm vì sợ sai. Điều này khiến hồ chứa thường đầy nước trước khi lũ tới, mất khả năng đón lũ. Với nhiều hồ xếp tầng, việc điều tiết càng khó nếu thiếu mô hình số mô phỏng dòng chảy.
Ông đề xuất thuê tư vấn độc lập hoặc xã hội hóa dự báo vận hành hồ. Nhiều nước có văn phòng thủy văn trực 24/24 trong mùa lũ, Việt Nam có thể áp dụng.
Một giải pháp quan trọng là mua dung tích phòng lũ. Nhà nước sẽ bù tiền cho thủy điện nếu phải xả sớm theo dự báo nhưng mưa không đến. Chính sách này giúp xóa mâu thuẫn giữa phát điện và chống lũ, nhưng đã bị bỏ ngỏ suốt hơn 10 năm.
Nguy cơ lũ chồng lũ còn kéo dài nếu không thay đổi tư duy vận hành
GS.TS Nguyễn Quốc Dũng cho biết Quy trình 740 đã được nâng cấp thành 922/2025 nhưng vẫn chỉ “tiền kiểm”, thiếu bản đồ ngập hạ du. Nhiều hồ chưa có bộ phận tham mưu chuyên sâu hay mô hình tính toán thời gian thực.
Ông cảnh báo khi hồ đầy cuối mùa mưa, dung tích phòng lũ chỉ còn 10%. Nếu mưa cực đoan xuất hiện bất ngờ, mọi chỉ đạo sẽ rơi vào thế bị động. Việt Nam cần cơ chế tư vấn riêng cho tỉnh, hệ thống mô hình số, AI và dữ liệu đồng bộ để nâng cao hiệu quả ứng phó.
Ông nhấn mạnh: thiên tai là bất khả kháng, nhưng mức độ thiệt hại phụ thuộc hoàn toàn vào cách chúng ta chuẩn bị và vận hành.
Theo: VOV
