Mưa lũ cực đoan tại Nam Trung Bộ cho thấy nhu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phòng ngừa thiên tai. Việc “sống chung với thiên tai” đòi hỏi giải pháp dài hạn, khoa học, phù hợp từng vùng để bảo vệ người dân và phát triển bền vững
- Đường sắt TPHCM – Cần Thơ – Cà Mau dài 320km chính thức được phê duyệt nối đến cực nam
- Tiếp tục cấm xe khách và xe tải lớn trên cao tốc La Sơn Hòa Liên do nguy cơ sạt lở
- Hỗ trợ lũ lụt ở Khánh Hòa gây tranh cãi: Có mặt ở nhà lúc lũ lên mới được tính?
Nhà chống lũ và mô hình trú tránh cộng đồng phát huy hiệu quả
Những đợt lũ lớn gần đây ở Đắk Lắk khiến nhiều khu vực dọc sông Ba ngập sâu 2–8m, hơn 90% nhà cấp 4 bị ngập đến mái. Hàng chục nghìn hộ ở Hòa Thịnh, Hòa Mỹ, Tây Hòa, Xuân Phước, Tuy An Bắc… phải sơ tán khẩn cấp. Chính quyền địa phương cho biết các nhà cao tầng của người dân đã trở thành điểm trú ẩn tạm thời, giúp giảm đáng kể thiệt hại về người.
Tại nhiều vùng có “thâm niên” lũ lụt như hạ lưu sông Ngàn Phố (Hà Tĩnh), mô hình “nhà chòi” tránh lũ và nhà chống lũ hai tầng đã chứng minh hiệu quả. Tầng một chịu ngập, tầng hai là nơi trú an toàn, tích trữ lương thực. Một số thôn còn xây dựng nhà văn hóa cộng đồng kiên cố trên gò cao, tích hợp khu sơ tán, bếp ăn và nhà vệ sinh.
Theo các chuyên gia, mô hình nhà chống lũ cần được nhân rộng, đồng thời xây dựng thêm nhà cộng đồng tránh lũ tại các vùng trũng, trang bị xuồng cứu hộ, vật tư thiết yếu và nguồn dự trữ lương thực để chủ động khi thiên tai xảy ra.
Cần nâng cấp hệ thống cảnh báo và truyền tin thiên tai
Trong trận lũ từ ngày 13 đến 19-11, nhiều địa phương đã kích hoạt cảnh báo bằng loa, kẻng và các kênh mạng xã hội. Tuy vậy, dự báo hiện nay mới mang tính vùng rộng; khả năng cảnh báo chính xác theo thôn, xóm còn hạn chế. Điều này khiến người dân chưa kịp ứng phó khi lũ lên nhanh.
Hệ thống quan trắc tự động đã được mở rộng, nhưng thiên tai ngày càng cực đoan, đòi hỏi công nghệ dự báo hiện đại hơn. Các chuyên gia đề xuất ứng dụng dữ liệu vệ tinh, radar, mạng cảm biến mưa – gió – mực nước và mô phỏng ngập lụt theo cấp độ để cảnh báo sớm, kể cả khi mất điện hay mất liên lạc.
Theo nhận định, cảnh báo nhanh và chính xác sẽ giúp người dân có thêm thời gian di dời, hạn chế tổn thất về người và tài sản.
(Ảnh: Chụp màn hình Quân đội nhân dân)
Quy hoạch thủy điện, thoát lũ và hạ tầng phải đảm bảo an toàn mới
Một trong những nguyên nhân khiến lũ lên nhanh tại Nam Trung Bộ là vận hành liên hồ chứa trên sông Ba chưa hợp lý. Lưu vực có 28 hồ chứa với dung tích 1,6 tỷ m³ nhưng dung tích cắt lũ chỉ chiếm 530 triệu m³, chưa đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mưa lớn bất thường.
Ngày 19-11, thủy điện sông Ba Hạ xả lũ 16.100m³/s – mức cao nhất từ trước tới nay. Chuyên gia cho rằng nếu hồ được xả đón lũ sớm hơn, vùng hạ du có thêm thời gian để sơ tán, giảm thiệt hại.
Ngoài ra, nhiều tuyến đường, khu đô thị và khu công nghiệp mới vô tình trở thành vật cản dòng chảy. Các chuyên gia khuyến nghị rà soát toàn bộ quy hoạch, thiết kế và vận hành các công trình để bảo đảm thoát lũ thông suốt.
Việc quản lý thủy điện cần minh bạch, tuân thủ quy trình, gắn trách nhiệm doanh nghiệp với lợi ích cộng đồng. Quy hoạch phải tích hợp thủy điện – thủy lợi – môi trường – tài nguyên nước, thay vì làm riêng lẻ như trước.
Chủ động thích ứng để “sống chung với thiên tai” bền vững
Mưa lũ lịch sử tại Nam Trung Bộ là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ cực đoan của biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, các địa phương, cơ quan chức năng và từng hộ dân cần tính toán giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Quy hoạch hạ tầng, xây dựng khu dân cư, mô hình trú tránh và hệ thống cảnh báo cần dựa trên dữ liệu khoa học. Tránh tâm lý chủ quan, bị động, chỉ tập trung ứng phó sau khi thiên tai xảy ra.
Chủ động phòng ngừa sẽ giúp giảm thiệt hại, bảo vệ an toàn cho người dân và tạo nền tảng phát triển bền vững trước các rủi ro khí hậu ngày càng tăng
Theo: Quân đội nhân dân
