ANKARA – Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chỉ đạo Bộ Tài chính chấm dứt toàn bộ quan hệ thương mại với Tây Ban Nha, nhưng công cụ pháp lý nào sẽ được dùng vẫn còn bỏ ngỏ.
- Sức ép từ nghị trường châu Âu đặt FIFA trước yêu cầu điều tra
- Ông Trump tuyên bố thỏa thuận Iran tan vỡ nhưng vẫn để ngỏ đàm phán
- Siêu bão Bavi không vào Biển Đông nhưng hoàn lưu gây sóng cao 5 mét
Tuyên bố được ông Trump đưa ra ngày 08/7 bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara. Căng thẳng bùng lên từ bất đồng về chi tiêu quốc phòng và việc Madrid không ủng hộ Washington trong cuộc chiến với Iran.
Một quan chức Mỹ cho Reuters biết Bộ Tài chính, Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ sẽ trình lên ông Trump danh sách hàng hóa Tây Ban Nha bị cấm vận trong vài ngày tới. Điều đó cho thấy lệnh cấm có thể chỉ mang tính chọn lọc, không phải toàn diện.
Công cụ pháp lý được nhắc đến nhiều nhất là Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao phán quyết ông Trump không được dùng IEEPA để áp thuế nhập khẩu, nhưng không phán quyết về bản chất tình trạng khẩn cấp mà ông viện dẫn.
Để kích hoạt IEEPA, ông Trump phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vì “mối đe dọa bất thường hoặc đặc biệt”. Mỹ từng dùng đạo luật này để cấm vận Iran, Nga và Triều Tiên, cũng như chặn hàng nghìn giao dịch bằng đồng USD của các tổ chức bị coi là có liên quan đến khủng bố.
Peter Shane, Giáo sư luật tại Đại học New York, cho rằng “rất khó hình dung” việc một thành viên NATO không đạt mục tiêu chi quốc phòng lại tạo ra tình trạng khẩn cấp với Mỹ. Dù vậy, Mayur Patel – cựu cố vấn thương mại Cộng hòa tại Ủy ban Tài chính Thượng viện – nói rõ: “IEEPA sẽ cho phép ông Trump áp đặt cấm vận”, kể cả khi quyết định sau đó bị đưa ra tòa.
Patel cũng cho biết IEEPA cho phép cấm vận có chọn lọc, với các mặt hàng thiết yếu được miễn trừ. Khi áp lệnh với Nga, Mỹ loại ra uranium đã làm giàu, phân bón và palladium; trong trường hợp Tây Ban Nha, linh kiện turbine động cơ phản lực do ITP Aero sản xuất – vốn được General Electric và Pratt & Whitney sử dụng – có thể nằm trong nhóm này.
Ngoài IEEPA, ông Trump còn có thể dùng Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, nhắm vào hành vi thương mại không công bằng. Điều khoản 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 – từng được dùng để bảo vệ ngành ôtô, thép và nhôm – cũng là một lựa chọn. Bộ Thương mại Mỹ còn có thể mở điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp; trong nhiệm kỳ đầu, chính quyền Trump đã áp thuế 30% với olive đen Tây Ban Nha theo hướng này.
Một yếu tố làm mọi biện pháp thêm rối rắm là EU mới là cơ quan lập chính sách thương mại chung cho các thành viên, không phải Madrid. Dù vậy, Mỹ trước đây từng đe dọa áp thuế riêng với từng nước EU vì thuế dịch vụ số.
Kim ngạch thương mại hàng hóa Mỹ – Tây Ban Nha đạt gần 47,9 tỷ USD năm ngoái; tính thêm dịch vụ và du lịch, con số lên tới 74,5 tỷ USD. Mỹ xuất khẩu 26,6 tỷ USD sang Tây Ban Nha nhưng chỉ nhập về 21,35 tỷ USD, tức thặng dư thương mại 5,25 tỷ USD nghiêng về phía Mỹ.
Đầu tư song phương cũng đặt ra rủi ro lớn. Doanh nghiệp Tây Ban Nha đã rót hơn 97,2 tỷ euro vào Mỹ – điểm đến đầu tư lớn nhất của họ toàn cầu – trong khi Mỹ là nhà đầu tư ngoại lớn nhất tại Tây Ban Nha với hơn 116 tỷ euro vốn sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 200.000 người.
Du lịch cũng bị kéo vào tầm ngắm. Gần 4,45 triệu người Mỹ đến Tây Ban Nha năm ngoái, tăng 4,3% so với năm 2024, đóng góp 6,15 tỷ euro – đứng thứ tư trong các nguồn thu du lịch của nước này. Hiện ông Trump chưa nói rõ sẽ hạn chế đi lại theo chiều nào.
Đây không phải lần đầu ông Trump đe dọa Tây Ban Nha. Tháng 10/2025, ông cảnh báo áp thuế vì Madrid từ chối nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP. Đến tháng 3 năm nay, ông yêu cầu điều tra để cấm vận toàn bộ hàng hóa Tây Ban Nha – nhưng đến nay chưa có cuộc điều tra nào được công bố.
Đỗ Vân (tổng hợp)
