Dù có những nỗ lực đối thoại, giới chuyên gia cảnh báo cuộc chiến giữa Mỹ và Iran có thể kéo dài ở mức độ thấp mà không đạt được thỏa thuận toàn diện.
- Mỹ và Iran căng thẳng khi Washington tăng cường lực lượng tại vùng Vịnh
- Sét đánh ở Thanh Hóa và diễn biến mưa lớn tại vùng núi
- Mỹ chặn tàu dầu Iran tại châu Á giữa căng thẳng phong tỏa hàng hải
Xung đột Mỹ – Iran và những yếu tố gây bế tắc
Xung đột đóng băng được hiểu là một trạng thái chiến tranh chưa có lời giải, diễn ra âm ỉ dưới mức độ của một cuộc giao tranh trực diện quy mô lớn. Tình trạng này xuất hiện khi các bên không tìm được tiếng nói chung cho một thỏa thuận chính trị mang tính bao trùm. Những gì đã diễn ra ở miền Đông Ukraine trong giai đoạn 2014 – 2022 là một ví dụ điển hình cho kịch bản mà Mỹ và Iran có thể đang hướng tới.
Trong quan hệ đối ngoại, chính quyền Mỹ hiện tại thường coi lệnh ngừng bắn là một đích đến cuối cùng thay vì là bước khởi đầu cho tiến trình hòa bình. Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố chấm dứt nhiều cuộc xung đột, nhưng thực tế đó chỉ là những thỏa thuận tạm thời trong khi các mâu thuẫn sâu sắc vẫn tồn tại. Cách tiếp cận này khiến các bên rơi vào trạng thái căng thẳng thường trực, nơi nguy cơ tái diễn thù địch luôn hiện hữu sau mỗi lệnh ngừng bắn.
Do sự chênh lệch lớn về tiềm lực quân sự, Iran buộc phải triển khai các biện pháp bất đối xứng để bảo vệ vị thế của mình trước Mỹ và Israel. Việc nhắm vào các mục tiêu kinh tế vùng Vịnh hay phong tỏa eo biển Hormuz là những quân bài chiến lược mà Tehran sử dụng. Mục tiêu của họ không phải là chiến thắng quân sự mà là gây áp lực tâm lý và kinh tế, buộc đối phương phải rút quân và chấp nhận một trạng thái đình chiến tạm thời.
Thách thức từ hồ sơ hạt nhân và tiền lệ Gaza
Vấn đề hạt nhân tiếp tục là rào cản lớn nhất ngăn cản Mỹ và Iran đạt được một giải pháp hòa bình mang tính bền vững. Các cuộc đàm phán gần đây tại Pakistan đã không mang lại kết quả do sự bất đồng sâu sắc về quyền làm giàu uranium của Tehran. Trong khi Mỹ muốn một sự kiểm soát chặt chẽ, Iran lại khẳng định đây là quyền dân sự tối thượng và không thể bị tước bỏ bởi bất kỳ thế lực ngoại bang nào.
Lịch sử cho thấy các thỏa thuận đa phương như JCPOA rất dễ bị phá vỡ bởi những thay đổi trong chính sách đối nội của các quốc gia. Việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận này năm 2018 đã tạo ra một tiền lệ xấu, khiến các nỗ lực ngoại giao sau này luôn gặp phải sự nghi kỵ. Các nhà phân tích cho rằng Mỹ và Iran có thể chỉ công bố những thỏa thuận từng phần, để lại các khía cạnh kỹ thuật khó khăn nhất cho tương lai mà không có lộ trình rõ ràng.
Cục diện Mỹ – Iran hiện nay có nhiều điểm tương đồng với tình trạng đóng băng tại dải Gaza sau các đợt ngừng bắn ngắn ngủi. Mặc dù có những bước tiến trong trao đổi tù nhân hay viện trợ, nhưng các câu hỏi về quản trị và an ninh dài hạn vẫn chưa có câu trả lời. Hệ quả là quân đội vẫn duy trì sự hiện diện, và những cuộc giao tranh bùng phát định kỳ trở thành một phần của trạng thái bình thường mới đầy bất ổn này.
Theo: Báo Dân trí
