Iran ký thỏa thuận khung 14 điểm với Mỹ ngày 14/6, bảo toàn chương trình tên lửa, mạng lưới đồng minh khu vực và hiện trạng hạt nhân trong khi nhận về khoảng 24 tỷ USD tài sản bị phong tỏa.
- Thanh Hóa: Ngư dân Ngư Lộc, Nam Sầm Sơn trúng mùa moi biển
- Nhóm dàn cảnh bán ôtô hạng sang rồi cướp lại xe nhận án tù
- Cơ sở chân gà rút xương ở Đồng Nai giữ hơn 7 tấn hàng hết hạn
Cuộc đối đầu kéo dài hơn 100 ngày giữa Iran với Mỹ và Israel, khởi đầu từ ngày 28/2, kết thúc giai đoạn đầu bằng một văn kiện chuyển tiếp 14 điểm được cộng đồng quốc tế theo dõi sát sao. Thỏa thuận này mở ra 60 ngày đàm phán, trong đó những bất đồng cốt lõi nhất vẫn chưa được giải quyết.
Bộ máy nhà nước Iran duy trì khả năng điều hành xuyên suốt cuộc khủng hoảng. Các lực lượng vũ trang giữ được năng lực tác chiến và hệ thống quyền lực của Cộng hòa Hồi giáo không bị lung lay — kết quả mà nhiều nhà quan sát phương Tây không dự đoán được khi xung đột nổ ra.
Kiểm soát thực tế eo biển Hormuz tạo ra đòn bẩy then chốt. Khoảng 20% lượng dầu thương mại toàn cầu đi qua tuyến hàng hải này, và sức ép đó — theo nhận định của các chuyên gia thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), Viện Chatham House và Trung tâm Nghiên cứu Al Jazeera — đã buộc Washington chuyển từ ưu tiên quân sự sang ưu tiên đàm phán.
Chương trình tên lửa của Iran không bị đưa vào thỏa thuận khung dưới dạng cam kết ràng buộc. Mạng lưới đồng minh tại Li Băng, Gaza, Yemen và Iraq cũng không có điều khoản yêu cầu Tehran chấm dứt quan hệ hay ngừng hỗ trợ — hai mục tiêu mà Mỹ và Israel từng tuyên bố là điều kiện tiên quyết trước khi xung đột bùng phát.
Về kinh tế, Iran được tiếp cận trở lại một phần tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài, trong đó khoảng 24 tỷ USD được giải ngân ngay trong giai đoạn đàm phán chuyển tiếp. Đây gần như là yêu cầu Iran đặt ra từ đầu, trong khi quan điểm ban đầu của Washington là chỉ nới lỏng từng bước dựa trên mức độ tuân thủ của Tehran.
Phản ứng từ Quốc hội Mỹ — bao gồm cả một số nhân vật trong đảng Cộng hòa — cho rằng Washington đang trao quá nhiều lợi ích trong khi chưa nhận được cam kết tương xứng về hạt nhân và an ninh khu vực. Các chuyên gia thuộc Viện Brookings mô tả thỏa thuận này là “đổi ổn định lấy thời gian”: Mỹ ngăn chặn nguy cơ leo thang và khôi phục lưu thông năng lượng toàn cầu, Iran giảm sức ép kinh tế và củng cố vị thế chính trị.
Tương lai chương trình hạt nhân, cơ chế thanh sát quốc tế, quy mô làm giàu uranium và tiến trình dỡ bỏ toàn diện các lệnh trừng phạt vẫn để ngỏ. Giới lãnh đạo Mỹ nhiều lần nhấn mạnh các biện pháp quân sự vẫn là lựa chọn được duy trì nếu Iran không thực hiện đầy đủ các cam kết.
Thỏa thuận khung 14 điểm là kết quả của một hiệp đấu. Kết quả cuối cùng sẽ chỉ được quyết định khi vòng đàm phán 60 ngày khép lại và các bên phải đối mặt với những vấn đề khó khăn nhất mà họ đang tạm thời gác lại.
Lê Toan (tổng hợp)
