Thỏa thuận Iran – Oman hiện chỉ giải quyết một phần trong cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều tháng tại Hormuz. Xung đột Mỹ – Israel – Iran bùng phát từ cuối tháng 2, sau đó đạt lệnh ngừng bắn vào giữa tháng 6 nhưng nhanh chóng đổ vỡ vì bất đồng liên quan việc vận hành tuyến hàng hải chiến lược này. Giao tranh tiếp tục tái diễn từ tháng 7.
- Việt Nam vươn lên thứ hai Đông Nam Á về năng lực vận chuyển hàng không
- Hai mươi năm trả món nợ ân tình bằng những học bổng
- Triệu tập 28 người liên quan vụ cướp giật tại Tân Huê Viên
Trong khi Iran và Oman tập trung vào các vấn đề kỹ thuật như tọa độ luồng tàu và trung tâm điều phối chung, Tehran đồng thời đưa ra những yêu cầu rộng hơn, gồm thu phí tàu quá cảnh, dỡ phong tỏa hải quân và nới lỏng trừng phạt đối với xuất khẩu dầu. Chính quyền Tổng thống Donald Trump không chấp nhận các điều kiện này.
Trước đó, Quốc hội Iran từng thông qua chủ trương thu phí tàu qua eo biển, cho thấy yêu cầu gia tăng quyền kiểm soát của Tehran đối với Hormuz đã được phe cứng rắn theo đuổi từ sớm.
Sự khác biệt trong nội bộ Iran ngày càng rõ. Nhóm ngoại giao, trong đó có Ngoại trưởng Abbas Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, muốn chấm dứt xung đột để giảm sức ép lên nền kinh tế đang kiệt quệ. Tuy nhiên, chính sách này vấp phải sự phản đối từ truyền thông và các lực lượng bảo thủ.
Tổng biên tập báo Kayhan ví thỏa thuận Hormuz như “mở đường thoát cho kẻ thù”. Một nghị sĩ Iran cũng tuyên bố đang thu thập hồ sơ để luận tội ông Araghchi, cáo buộc Ngoại trưởng hành động vì sợ hãi và không trình thỏa thuận để quốc hội biểu quyết.
“Vệ binh Cách mạng đang quyết định cả chương trình nghị sự lẫn nhịp độ đàm phán”, Behnam Ben Taleblu, Giám đốc cấp cao chương trình Iran tại Quỹ Bảo vệ các Nền dân chủ (FDD), nhận định. Theo ông, việc đe dọa leo thang có thể giúp IRGC gây sức ép để giành thêm nhượng bộ, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ khiến xung đột bùng phát trở lại.
Hormuz có ý nghĩa đặc biệt với thị trường năng lượng toàn cầu. Mỗi ngày tuyến hàng hải này bị đình trệ đồng nghĩa nguồn cung tương đương khoảng một phần năm lượng dầu và khí hóa lỏng vận chuyển bằng đường biển trên thế giới bị ảnh hưởng.
Iran từng đề xuất mức phí lên tới 2 triệu USD cho mỗi tàu, tương đương khoảng 50 tỷ đồng. Nếu được áp dụng, khoản phí này có thể làm tăng mạnh chi phí bảo hiểm hàng hải và tác động đến giá dầu toàn cầu.
Giới phân tích tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho rằng thỏa thuận đang hình thành có thể giúp Iran gia tăng vai trò kiểm soát tuyến hàng hải. Trong khi đó, Washington vẫn không chấp nhận quyền thu phí hay việc Tehran xác lập chủ quyền thực tế tại Hormuz.
Vì vậy, ngay cả khi Iran và Oman đạt được thỏa thuận, các hãng vận tải và giới bảo hiểm nhiều khả năng vẫn coi Hormuz là vùng biển có mức độ rủi ro cao.
Khi các phe phái tại Tehran chưa tìm được tiếng nói chung, câu hỏi liệu thỏa thuận mở lại Hormuz có thể mang lại sự ổn định lâu dài hay chỉ tạo ra một khoảng lặng tạm thời vẫn chưa có lời giải.
Hồng Sơn (tổng hợp)
