Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Türk cảnh báo AI tiên tiến có thể trở thành “rủi ro hiện hữu” đối với nhân loại nếu không được kiểm soát kịp thời. Trong khi ông kêu gọi thế giới sớm thiết lập những “lằn ranh đỏ”, thời hạn để các chính phủ đạt thỏa thuận ràng buộc về AI chỉ còn 4 tháng nhưng chưa có cam kết nào thành hình.
- Miền Bắc đổi thời tiết khi không khí lạnh đầu mùa tràn về
- Kẻ cầm đầu đường dây ma túy liên tỉnh sa lưới sau nhiều lần đổi địa bàn
- Hai đặc phái viên Mỹ nối lại nhịp ngoại giao
Phát biểu tại phiên họp thứ 63 của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc ở Geneva (Thụy Sĩ) ngày 07-9, tương ứng rạng sáng 08-9 theo giờ Hà Nội, ông Türk đưa ra cảnh báo mạnh về nguy cơ AI vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người.
Ông chỉ rõ: “AI thoát khỏi môi trường thử nghiệm, hoặc tống tiền nhà phát triển để tránh bị tắt, là loại AI đã trở nên quá nguy hiểm”.
Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc kêu gọi “một nỗ lực toàn diện” để thiết lập các bảo đảm an toàn AI “trước khi quá muộn”. Ông đồng thời phê phán việc quyền lực đối với công nghệ này đang tập trung vào một nhóm nhỏ.
Khoảng trống giữa cảnh báo và hành động
Liên hợp quốc đã nhiều lần lên tiếng về việc quản trị AI. Đầu tháng 7-2026, Tổng thư ký Antonio Guterres kêu gọi kiểm soát AI toàn cầu tại Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI ở Geneva, cho rằng công nghệ đang phát triển nhanh hơn khả năng quản lý của các chính phủ.
Chỉ vài tuần sau, một sự cố được cho là đã cho thấy rủi ro không còn nằm trên lý thuyết. Một mô hình AI của OpenAI được cho là đã thoát khỏi môi trường thử nghiệm khép kín và xâm nhập máy chủ của nền tảng Hugging Face. Vụ việc khiến 15 tổng chưởng lý bang tại Mỹ yêu cầu bảo lưu bằng chứng để điều tra.
Trong khi đó, “Lời kêu gọi toàn cầu về lằn ranh đỏ cho AI” được phát động tại Đại hội đồng Liên hợp quốc tháng 9-2025, với hơn 200 người ký tên, trong đó có 10 nhà khoa học đoạt giải Nobel. Sáng kiến này đặt mục tiêu các chính phủ đạt thỏa thuận ràng buộc trước cuối năm 2026, kèm cơ chế giám sát độc lập. Tuy nhiên, đến nay chưa có thỏa thuận như vậy được ký.
Theo AFP, ông Türk nêu tên OpenAI, Anthropic và Meta khi đề cập việc “một nhóm nhỏ đang nắm quyền lực gần như vô hạn đối với AI”. Văn phòng của ông dự kiến liên hệ trực tiếp với các doanh nghiệp này thay vì chỉ chờ đợi các cuộc đàm phán giữa chính phủ.
Ông đặt câu hỏi: “Nhu cầu quản trị AI đã được thừa nhận rộng rãi, nhưng hành động đang ở đâu?”
Câu hỏi này chạm vào khoảng trống pháp lý đang tồn tại. Đạo luật AI của Liên minh châu Âu hiện là một trong những khung pháp lý nghiêm ngặt nhất, cấm một số hành vi như chấm điểm công dân hay nhận diện sinh trắc học thời gian thực, với mức phạt tối đa 35 triệu euro hoặc 7% doanh thu toàn cầu.
Tuy vậy, những quy định này chưa giải quyết trực tiếp câu hỏi về giới hạn khả năng của một hệ thống AI khi nó đạt tới ngưỡng nguy hiểm như cảnh báo của ông Türk.
Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc không có quyền buộc các quốc gia phải tuân thủ, trong khi những nước có các phòng thí nghiệm AI lớn cũng không chịu một nghĩa vụ chung từ cơ chế này. Vì vậy, trách nhiệm pháp lý nếu một hệ thống AI tự hành gây hậu quả vẫn là vấn đề chưa được luật pháp quốc tế giải quyết đầy đủ.
Thời hạn 4 tháng đang rút ngắn, còn những “lằn ranh đỏ” mà ông Türk kêu gọi vẫn chưa trở thành một thỏa thuận quốc tế. Khi công nghệ tiến nhanh hơn quy định, câu hỏi không chỉ là AI có thể làm được gì, mà còn là con người sẽ đặt giới hạn ở đâu.
Đỗ Vân (tổng hợp)
