Đồng Nai – Sau khi tặng con trai út gần 1,5ha đất, ông Q. cùng gia đình khởi kiện yêu cầu hủy hợp đồng vì cho rằng người con không còn phụng dưỡng cha mẹ, và tòa án hai cấp tại Đồng Nai đã chấp nhận yêu cầu này.
- Hai mươi hộ dân Thanh Hóa mòn mỏi chờ di dời xưởng đá
- Bốn vụ tai nạn xe khách trong 5 ngày đều xảy ra từ nửa đêm đến rạng sáng
- Thiếu niên 15 tuổi đột quỵ khi đang trong nhà vệ sinh
Vụ việc bắt nguồn từ năm 2017, khi vợ chồng ông Q., ngụ tỉnh Đồng Nai, lập hợp đồng tặng cho đất đối với cả năm người con, trong đó anh L. được nhận phần đất lớn nhất với kỳ vọng sẽ chăm sóc cha mẹ lúc tuổi già. Đến năm 2019, mâu thuẫn gia đình bùng phát khi ông Q. cho rằng con dâu đánh mẹ chồng còn anh L. có thái độ thiếu tôn trọng, khiến ông quyết định khởi kiện đòi lại phần đất đã cho.
Năm 1999, vợ chồng ông Q. được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất gần 2,4ha tại Đồng Nai. Đến năm 2017, hai ông bà quyết định chia đất cho cả năm người con bằng các hợp đồng tặng cho được UBND xã chứng thực, trong đó anh L. nhận phần đất lớn nhất gần 1,5ha vì nhiều năm sống chung và được gia đình kỳ vọng sẽ phụng dưỡng cha mẹ.
Hai năm sau, mâu thuẫn gia đình bắt đầu bùng phát và ngày càng trở nên căng thẳng giữa hai bên. Theo lời trình bày của ông Q., vào tháng 3/2019, con dâu ông đã đánh mẹ chồng, còn anh L. thường xuyên có thái độ thiếu tôn trọng, chửi bới và xúc phạm cha mẹ mình. Từ đó, vợ chồng anh L. quyết định chuyển ra ngoài sinh sống, không còn ở chung với cha mẹ như trước.
Cho rằng việc tặng cho không còn giữ đúng ý nghĩa ban đầu, ông Q. khởi kiện yêu cầu tòa án hủy bỏ hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất đã ký với anh L. vào năm 2017. Ông cũng đề nghị nếu con trai đồng ý hủy hợp đồng thì gia đình vẫn sẽ để lại cho anh khoảng 5.000m2 đất, đồng thời cho phép anh thu hoạch toàn bộ cây trồng trên phần diện tích đã đầu tư.
Trong quá trình vụ án được giải quyết, ông Q. qua đời, và bà H, vợ ông, cùng người con trai cả tiếp tục kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng theo quy định pháp luật. Hai mẹ con vẫn giữ nguyên toàn bộ yêu cầu khởi kiện đã nêu trước đó, kiên quyết đòi hủy hợp đồng tặng cho đối với anh L.
Về phía mình, anh L. cho rằng hợp đồng tặng cho được xác lập hoàn toàn hợp pháp và các bên đều tự nguyện khi ký kết vào năm 2017. Sau khi nhận đất, anh đã bỏ công đầu tư cải tạo, trồng cây và quản lý, sử dụng đất một cách ổn định lâu dài. Anh phủ nhận việc mình bất hiếu với cha mẹ, cho rằng mâu thuẫn chỉ là chuyện sinh hoạt thường ngày trong gia đình, không đủ căn cứ để hủy hợp đồng.
Đáng chú ý, các thành viên trong gia đình cũng có quan điểm hoàn toàn trái ngược nhau về vụ kiện này. Bà H. cùng người con trai cả ủng hộ yêu cầu hủy hợp đồng, vì cho rằng anh L không còn làm tròn trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ. Trong khi đó, ba người con còn lại đều khẳng định hợp đồng tặng cho được lập hợp pháp và việc quy anh L. bất hiếu không đủ căn cứ.
Xét xử sơ thẩm, TAND huyện Xuân Lộc, nay là TAND khu vực 6 – Đồng Nai, đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện mà phía nguyên đơn đưa ra. Tòa nhận định hợp đồng tặng cho được lập đúng hình thức nhưng chưa phát sinh hiệu lực do các bên chưa hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai. Do quyền sử dụng đất chưa được chuyển giao hợp pháp, tòa cho rằng bên tặng cho vẫn có quyền rút lại ý chí và yêu cầu hủy hợp đồng.
Tòa tuyên hủy hợp đồng tặng cho, đồng thời bác bỏ yêu cầu công nhận hợp đồng mà anh L. đưa ra trước đó. Anh L. bị buộc phải trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà H., nhưng vẫn được tòa cho phép thu hoạch toàn bộ số cây tràm đã trồng trên đất. Không đồng tình với phán quyết này, anh L. tiếp tục làm đơn kháng cáo lên tòa cấp phúc thẩm.
Tại phiên xét xử phúc thẩm, TAND tỉnh Đồng Nai cũng nhận định hợp đồng tặng cho được lập đúng hình thức nhưng vẫn chưa phát sinh hiệu lực pháp lý. Tòa cho rằng việc hợp đồng có sai lệch về số thửa và diện tích so với hiện trạng thực tế không làm thay đổi bản chất của vụ việc tranh chấp. Do quyền sử dụng đất chưa được chuyển giao hợp pháp cho anh L., bên tặng cho vẫn giữ quyền thay đổi ý chí và yêu cầu hủy bỏ hợp đồng đã ký.
Đối với đề nghị của người cha quá cố về việc vẫn giao cho anh L. khoảng 5.000m2 đất, tòa phúc thẩm cho rằng đây chỉ là thiện chí riêng của gia đình chứ không mang tính ràng buộc pháp lý. Anh L. cũng không chấp nhận phương án này khi được tòa đưa ra xem xét trong quá trình xét xử.
Từ những căn cứ trên, tòa phúc thẩm bác đơn kháng cáo của anh L., đồng thời chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát để sửa bản án sơ thẩm về phần hình thức tuyên án nhưng vẫn giữ nguyên toàn bộ nội dung. Cụ thể, tòa tuyên hủy hợp đồng tặng cho, bác yêu cầu công nhận hợp đồng của anh L., cho phép anh tiếp tục thu hoạch cây tràm và buộc anh phải trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà H.
Nguyễn Chiến (tổng hợp)
