Những tháng cuối năm, về xã Ngọc Liên hay xã Cẩm Thạch là thấy Tết đến sớm. Không phải bằng pháo hoa hay đèn phố. Mà bằng mùi tinh bột dong thoang thoảng. Bằng sân phơi phủ trắng miến dưới nắng hanh. Và bằng những ngày bà con làm việc xuyên sáng tối để kịp đơn hàng phục vụ thị trường Tết.
- Người cao tuổi Thanh Hóa giữ lửa nghề truyền thống
- Chả cá Hà Nội – tinh hoa ẩm thực từng khiến vua Bảo Đại say mê
- Mỹ điều hành Venezuela tạm thời, Trump mở cửa đầu tư dầu khí Mỹ
Ngọc Liên: từ ruộng dong đến sợi miến trong dai
Miến dong xã Ngọc Liên được làm hoàn toàn từ củ dong do chính người dân trồng trên đất địa phương. Sau khoảng 7 – 8 tháng chăm sóc, đến tháng 10 âm lịch, dong được thu hoạch cho chất lượng củ tốt nhất. Theo kinh nghiệm của bà con, đây là thời điểm tinh bột dong đạt độ dẻo, trong và cho chất lượng miến ngon nhất.
Dong nhổ về được rửa sạch rồi nghiền nát để tách lấy tinh bột. Nước bột được lắng lọc nhiều lần. Bà con làm kỹ, để loại bỏ tạp chất. Chỉ giữ phần tinh bột tinh khiết nhất. Chính khâu này quyết định độ trong, độ dai và hương vị đặc trưng của miến dong.
Tinh bột được tráng thành bánh. Bánh đem phơi dưới nắng tự nhiên cho khô. Sau đó cắt sợi và tiếp tục phơi thêm một lần nữa. Những sợi miến được hong trên các giá hoặc khung tre đặt ở sân phơi rộng. Nắng hanh làm miến khô đều. Miến giữ được độ trong và dai tự nhiên. Người làm miến nơi đây khẳng định, không dùng nhiệt nhân tạo. Không phơi sấy công nghiệp. Nắng trời là bí quyết quan trọng nhất làm nên chất sản phẩm.
Những ngày giáp Tết: tất bật, vất vả nhưng đầy hy vọng
Bà Trịnh Thị Nhung, người làm miến dong lâu năm tại xã Ngọc Liên, chia sẻ: “Chúng tôi chỉ mong sao có 2 cái tết để làm miến dong phục vụ người dân, kiếm thêm thu nhập và tạo công ăn việc làm cho người lao động”. Câu nói nghe vui. Nhưng phía sau là những đêm thức cùng bếp tráng bánh. Là những buổi sáng mở cửa đã nhìn trời, ngóng nắng.
Tết đến cũng đồng nghĩa khối lượng công việc tăng gấp nhiều lần. Trung bình 1 tấn củ dong chỉ cho ra khoảng 1 tạ miến. Muốn có đủ miến giao khách, các gia đình phải chuẩn bị lượng nguyên liệu rất lớn. Những ngày cận Tết Nguyên đán, nhiều nhà làm xuyên ngày đêm. Đồng thời thuê thêm lao động thời vụ để kịp tiến độ đơn hàng đặt trước.
Hiện nay, xã Ngọc Liên có khoảng 20 hộ duy trì sản xuất, kinh doanh miến dong thường xuyên. Vào cao điểm, không khí lao động nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Từ sân phơi, khu tráng bánh đến nơi cắt, đóng gói miến, đâu đâu cũng thấy người làm việc liên tay. Đơn hàng từ nhiều nơi đổ về. Bà con vừa chạy đua với thời gian, vừa giữ vững chất lượng.
Máy móc hỗ trợ, nghề vẫn giữ “nếp cũ” để giữ vị miến
Để đáp ứng nhu cầu tăng cao dịp Tết, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư máy móc. Ông Đào Văn Thắng, xã Ngọc Liên cho biết: “Nhiều gia đình hiện đã sử dụng các loại máy như máy nghiền, máy cán, máy cắt miến. Việc đưa máy móc vào sản xuất giúp giảm bớt sức lao động thủ công, đồng thời nâng cao sản lượng”. Theo chia sẻ của các hộ làm nghề, nhờ máy móc hỗ trợ, sản lượng miến mùa Tết có thể tăng từ 30 – 50% so với trước đây.
Nhưng điều đáng quý là dù có máy móc ở một số khâu, người dân vẫn kiên trì giữ công đoạn truyền thống. Tráng bánh và phơi miến dưới nắng tự nhiên vẫn là lựa chọn chủ đạo. Bà con gọi đó là cách “giữ hồn” cho miến dong. Nhờ vậy, sản phẩm vẫn giữ hương vị đặc trưng. Độ dai vẫn tự nhiên. Và người mua vẫn nhận ra cái chất miến dong quê mình.
Cẩm Thạch: làm đến đâu, tiêu thụ hết đến đó
Không chỉ ở Ngọc Liên, những ngày giáp Tết, làng nghề miến dong truyền thống xã Cẩm Thạch cũng sôi động. Miến làm ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Thị trường luôn trong tình trạng “cung không đủ cầu”.
Vào thời điểm này, gia đình bà Phạm Thị Oanh, xã Cẩm Thạch phải thuê từ 5 – 7 lao động. Người cắt miến. Người phơi miến. Người đóng gói. Người vận chuyển đến các cơ sở tiêu thụ. Công việc kéo dài cả ngày lẫn đêm. Gần như không có thời gian nghỉ. Dù rất cố gắng, đến đầu tháng 12 âm lịch, gia đình bà vẫn phải dừng nhận thêm đơn mới vì không đủ sức sản xuất. “Miến làm đến đâu là hết đến đó”, bà chia sẻ.
Theo bà Oanh, trước đây nhiều hộ chỉ làm miến khoảng 3 tháng giáp Tết. Nhưng những năm gần đây, nhu cầu tăng lên. Nhiều gia đình chuyển sang làm nghề quanh năm. Dù vậy, vụ Tết vẫn là thời điểm quan trọng nhất. Thu nhập cả năm phụ thuộc lớn vào mùa này.
Giữa đổi thay, làng nghề vẫn bền bỉ giữ một phần hương Tết
Mùa miến dong mang lại nguồn thu nhập đáng kể. Nghề cũng tạo việc làm cho lao động địa phương trong thời gian nông nhàn. Người cắt, phơi, đóng gói miến chủ yếu là lao động trong xã. Nhờ đó, họ có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống, chuẩn bị đón Tết.
Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều nghề truyền thống dần mai một. Nhưng nghề miến dong ở Ngọc Liên, Cẩm Thạch vẫn bền bỉ tồn tại. Mỗi dịp cuối năm, những sân phơi miến trắng nắng, những đêm thức cùng bếp tráng bánh, những bàn tay thoăn thoắt cắt sợi… tạo nên bức tranh lao động rộn ràng, đậm chất làng quê.
Với bà con nơi đây, Tết không chỉ là sum vầy. Tết còn là mùa lao động hăng say nhất. Trong cái tất bật, vất vả ấy, miến dong vẫn lặng lẽ góp phần giữ gìn hương vị truyền thống. Và làm mâm cơm ngày Tết của nhiều gia đình thêm tròn đầy.
Trong nhịp đời vội, sân phơi trắng nắng vẫn nhắc ta nhớ nguồn. Mỗi sợi miến là mồ hôi một mùa dong. Là bàn tay nối bàn tay. Là việc làm cho người nông nhàn. Là cách gìn giữ hương vị quê nhà qua từng cái Tết. Khi chọn một gói miến truyền thống, ta không chỉ mua món ăn. Ta gửi lại niềm tin cho làng nghề. Và giữ lại một phần văn hóa xứ Thanh trong lòng mình.
Theo: Báo Thanh Hóa và Tổng hợp của tác giả
