Tòa nhà Ngân hàng Nhà nước tại TP HCM là di sản kiến trúc 150 năm tuổi mang đậm dấu ấn Pháp. Công trình tọa lạc tại vị trí đắc địa ven sông Bến Nghé. Đây là tác phẩm của kiến trúc sư Ginain. Ông là người thiết kế Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.
- Hơn 8.300 trẻ chào đời trong 4 ngày nghỉ Tết
- Tết vừa vặn: Giữ hồn truyền thống trong nhịp sống hiện đại
- Frank Stronach và ngành công nghiệp ngựa: Khi đam mê trở thành tài sản chiến lược
Quy hoạch chiến lược ven sông Bến Nghé
năm 1967. Nguồn: Ron Ryan. (Ảnh chụp màn hình báo Thanh Niên)
Theo các nguồn tài liệu, sự ra đời của tòa nhà gắn liền với lịch sử đô thị. Năm 1862, Đại tá công binh Coffyn đã soạn thảo bản đồ quy hoạch Sài Gòn. Bản quy hoạch này hướng tới mục tiêu xây dựng một thành phố hiện đại. Mô hình đô thị được thiết kế theo dạng các ô bàn cờ mạch lạc.
Hệ thống đường phố và các lô đất được phân chia rất rõ ràng. Khu trung tâm hành chính và thương mại được ưu tiên đặt tại vị trí đẹp. Trong đó, vị trí của ngân hàng nằm ngay mặt tiền sông Bến Nghé. Đây là khu vực có giá trị chiến lược rất cao thời bấy giờ.
Việc lựa chọn vị trí này giúp các giao dịch quốc tế thuận lợi hơn. Mọi hoạt động vận tải đều đi qua khu vực cảng Sài Gòn sầm uất. Các chuyến tàu viễn dương từ Pháp có thể cập bến trực tiếp. Điều này giúp việc vận chuyển vàng bạc và két sắt được an toàn.
Đến năm 1863, bản đồ quy hoạch cảng Sài Gòn tiếp tục được điều chỉnh. Các ô phố trước mặt sông được chỉnh sửa để tối ưu không gian. Vị trí của ngân hàng nằm trong một ô phố hình đa giác lớn. Nó được bao quanh bởi các con đường quan trọng của thành phố.
Hạ tầng xung quanh cũng được đầu tư phát triển đồng bộ và hiện đại. Các kiến trúc sư Pháp thuộc Sở Công chánh đã trực tiếp chủ trì. Họ không ngừng mở rộng diện tích để phục vụ quản trị thuộc địa. Nền móng phát triển kinh tế ban đầu đã được thiết lập vững chắc.
Dấu ấn kiến trúc sư xây Nhà thờ Đức Bà
Ít người biết rằng kiến trúc sư xây tòa nhà này rất nổi tiếng. Đó chính là ông Achille-Antoine Ginain, kiến trúc sư của Bộ Thuộc địa. Ông là người đã thiết kế trụ sở ngân hàng đầu tiên năm 1878. Đặc biệt, ông cũng là người xây dựng Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.
Hai công trình biểu tượng này được khởi công trong cùng khoảng thời gian. Sự trùng hợp này mang lại giá trị lịch sử vô cùng đặc biệt. Trụ sở đầu tiên của ngân hàng nằm ngay bên bờ sông Bến Nghé. Đây là chi nhánh đầu tiên của Ngân hàng Đông Dương tại Việt Nam.
Ngân hàng Đông Dương chính thức được thành lập tại Pháp năm 1875. Ngoài Paris, họ tìm kiếm đất để xây dựng bốn chi nhánh lớn. Sài Gòn là một trong những lựa chọn hàng đầu của giới tài chính. Mạng lưới này sau đó đã vươn rộng ra nhiều tỉnh thành khác.
Năm 1885, chi nhánh tại thành phố Hải Phòng bắt đầu hoạt động. Sau đó là các chi nhánh tại Hà Nội vào năm 1886. Chi nhánh Đà Nẵng cũng được khánh thành vào năm 1891. Sự bành trướng này khẳng định quyền lực tài chính của người Pháp.
Hệ thống ngân hàng đóng vai trò điều hành dòng vốn thuộc địa. Đây là công cụ quan trọng để quản lý kinh tế khu vực. Kiến trúc của tòa nhà phản ánh sự thịnh vượng của ngân hàng. Nó trở thành một biểu tượng cho sự hiện diện của nước Pháp.
Sự kết hợp giữa Art Deco và nghệ thuật Khmer
Vào thập niên 1920, ngân hàng cần một không gian làm việc lớn hơn. Vị thế của ngân hàng lúc này đã vươn tầm ra thế giới. Kiến trúc sư Félix Dumail được giao nhiệm vụ thiết kế trụ sở mới. Ông đã hợp nhất các sở đất lẻ thành một khu đất lớn.
Khu đất này được bao quanh bởi bốn con đường trung tâm thành phố. Dự án có sự tham gia của kiến trúc sư Jean Hébrard. Ông là em trai của một đô thị gia có tầm ảnh hưởng. Họ đã cùng tạo nên một tác phẩm kiến trúc đầy ấn tượng.
Phong cách Art Deco được lựa chọn làm ngôn ngữ thiết kế chủ đạo. Xu hướng này đang dần thay thế lối kiến trúc tân cổ điển. Tòa nhà mang vẻ đẹp hiện đại với những hình khối mạnh mẽ. Tuy nhiên, kiến trúc sư vẫn lồng ghép các yếu tố bản địa.
Nhiều họa tiết trang trí được lấy cảm hứng từ nghệ thuật Khmer. Hình ảnh chim thần Garuda xuất hiện tại các vị trí trang trọng. Các chi tiết rắn thần Naga cũng được cách điệu đầy tinh tế. Biểu tượng hoa sen mang lại vẻ mềm mại cho công trình đá.
Hãng thầu Brossard et Mopin chịu trách nhiệm thi công toàn bộ tòa nhà. Đây là một trong những hãng thầu Pháp lớn nhất Đông Dương. Tòa nhà được khánh thành năm 1931 với quy mô rất kỳ vĩ. Nó nhanh chóng trở thành điểm nhấn kiến trúc cho cả khu vực.
Di sản kiến trúc bền vững qua nhiều thập kỷ
Sau năm 1931, tòa nhà là biểu tượng tài chính bên sông Bến Nghé. Mọi chuyến tàu đến cảng đều có thể nhìn thấy công trình này. Tuy nhiên, biến động lịch sử đã mang đến nhiều thay đổi lớn. Năm 1953, các chi nhánh Ngân hàng Đông Dương bị giải thể.
Đến năm 1955, công trình được bàn giao cho Ngân hàng Quốc gia. Một số đợt sửa chữa nội thất đã được triển khai sau đó. Phần cánh nhà trung tâm được cơi nới thêm để tăng diện tích. Các con đường xung quanh cũng lần lượt được mang tên mới.
Đường Quai de Belgique cũ đã đổi tên thành bến Chương Dương. Đường Pellerin quen thuộc ngày nào giờ chính là đường Pasteur. Cầu Messageries Maritimes phía trước nay được gọi là cầu Mống. Những tên gọi này gắn liền với đời sống người dân thành phố.
Sau năm 1975, tòa nhà chính thức thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Hiện nay, đây là trụ sở chi nhánh Khu vực 2 tại TP HCM. Dù thời gian trôi qua, di sản này vẫn giữ nguyên giá trị. Công trình là chứng nhân cho sự phát triển của đô thị.
Các chuyên gia đánh giá đây là di sản kiến trúc đặc biệt. Tòa nhà kết nối quá khứ và hiện tại của thành phố này. Việc bảo tồn công trình là hành động tôn trọng lịch sử. Di sản này sẽ còn mãi cùng dòng sông Bến Nghé hiền hòa.
Theo: Báo Thanh Niên
