Một vụ sụp đổ sông băng ở độ cao 5.200m trên dãy Himalaya đã biến khu vực biên giới Nepal – Tây Tạng thành tâm điểm của thảm họa. Ít nhất 389 người thiệt mạng và hơn 1.000 người vẫn mất tích sau khi khối băng, đá và đất khổng lồ đổ xuống thung lũng, tạo ra dòng lũ bùn dữ dội.
- Lạng Sơn huy động lực lượng hỗ trợ dân vùng ngập Thất Khê
- Hải Phòng khẩn trương di dời dân khỏi vùng sạt lở
- Nấu cà chua với dầu: Vì sao lycopene dễ hấp thụ hơn?
Khoảng 8h40 sáng 26/8 theo giờ địa phương, tức khoảng 7h10 giờ Hà Nội, một phần sông băng bất ngờ vỡ và lao xuống thung lũng sông Lhende Khola. Sự cố xảy ra ở khu vực có địa hình hiểm trở thuộc vùng biên giới Nepal – Tây Tạng, nơi nhiều cộng đồng dân cư và khách du lịch thường xuyên di chuyển qua các tuyến đường núi.
Cảnh sát Nepal đến nay xác nhận ít nhất 389 người thiệt mạng. Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal ghi nhận hơn 1.000 người mất tích. Trong số này có hơn 500 người nước ngoài đến từ hơn hai chục quốc gia. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết khoảng 90 công dân nước này cũng chưa rõ tung tích.
Người phát ngôn cảnh sát Abi Narayan Kafle cảnh báo số thương vong “chắc chắn sẽ còn tăng khi việc tìm kiếm được nối lại”. Đây cũng là điều khiến công tác cứu hộ trở nên cấp bách trong bối cảnh nhiều khu vực bị chia cắt bởi bùn đất và nước lũ.
Ban đầu, vụ việc được ghi nhận như một trận động đất mạnh 4,4 độ. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ sau đó điều chỉnh đánh giá, xác định tín hiệu địa chấn 5,2 độ thực chất phát sinh từ chính vụ sụp đổ băng và đất đá, không phải động đất tự nhiên.
Khối băng – đá đã rơi khoảng 1.200m xuống đáy thung lũng, chặn dòng sông Lhende Khola và tạo thành một con đập tạm thời. Khi con đập này bị phá vỡ, lượng nước và bùn đất khổng lồ tràn xuống hạ lưu, quét qua các khu vực Nuwakot, Dhading rồi đổ về sông Trishuli.
Mực nước dâng tới 9m chỉ trong khoảng 30 phút. Ít nhất 19 cây cầu bị phá hủy, cùng khoảng 40km đường sá bị cuốn trôi hoặc hư hỏng nghiêm trọng. Hệ thống giao thông bị tê liệt khiến nhiều khu vực hẻo lánh gần như bị cô lập.
Khi thảm họa đến từ một điểm mù không thể dự báo
Điều đáng lo ngại nhất là thảm họa xảy ra trong điều kiện không có mưa. Các hệ thống cảnh báo lũ truyền thống tại Nepal chủ yếu theo dõi lượng mưa và mực nước sông, vì vậy gần như không thể dự báo trước một vụ sụp đổ sông băng ở độ cao hàng nghìn mét.
Rasuwa, khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất, từng trải qua một trận lũ tương tự vào tháng 8/2025. Khi đó, một hồ băng ở phía Tây Tạng tràn bờ do nhiệt độ tăng cao, khiến 9 người thiệt mạng và phá hủy cây cầu nối hai nước. Chỉ trong 14 tháng, sông Lhende Khola đã hứng chịu hai đợt lũ lớn.
Dãy Himalaya đang tiếp tục thay đổi do vận động kiến tạo và tình trạng băng tan. Trong ba thập niên qua, lượng băng ở Nepal đã mất gần một phần ba thể tích. Tại dải Hindu Kush Himalaya, tốc độ tan băng trong giai đoạn 2011-2020 nhanh hơn 65% so với thập niên trước đó.
(Ảnh minh họa: THM)
Ảnh vệ tinh trước thời điểm xảy ra sự cố cũng cho thấy nền nhiệt bất thường và lớp tuyết phủ mỏng đi rõ rệt. Dù vậy, giới khoa học chưa thể khẳng định mối liên hệ trực tiếp giữa biến đổi khí hậu và riêng vụ sụp đổ lần này.
Trạm quan trắc tại Syabrubesi đã ngừng truyền dữ liệu chỉ 13 phút sau vụ sụp đổ. Chi tiết này cho thấy chính hệ thống cảnh báo cũng có thể bị phá hủy trong những phút đầu tiên, khiến việc truyền thông tin xuống hạ lưu trở nên khó khăn.
Hơn 5.000 quân nhân và cảnh sát Nepal cùng trực thăng, chó nghiệp vụ đang tiếp tục tìm kiếm. Trong khi đó, giới chức Trung Quốc cảnh báo vẫn còn một hồ nước bị chặn dòng ở thượng nguồn Gyirong, có thể gây ra một đợt lũ mới.
Khi những lớp bùn vẫn phủ kín các bản làng và công tác cứu hộ tiếp diễn, Himalaya đang phải đối mặt với một câu hỏi lớn: làm thế nào để cảnh báo kịp thời khi hiểm họa bắt đầu từ chính những vùng núi cao nằm ngoài tầm quan sát?
Thành Luân (tổng hợp)
