Tại Nepal, chính quyền và lực lượng cứu hộ đang khẩn trương ứng phó trận lũ bùn cuốn trôi khoảng 45 ngôi nhà, làm hư hại nhiều công trình thủy điện và cầu, trong khi ít nhất 82 người đã được giải cứu, còn 5 người vẫn chưa rõ tung tích.
- Xe tải bất ngờ bốc cháy trong lúc tiếp nhiên liệu
- Chuyện của đôi vợ chồng bên những lọ ớt muối
- Bắt nhóm trộm xe máy liên tỉnh Nghệ An – Hà Tĩnh
Khoảng 7h45 ngày 11/10, theo giờ Hà Nội, mực nước sông Budhi Gandaki tại huyện Gorkha tăng từ khoảng 3,7m lên hơn 8,4m chỉ trong hơn hai giờ. Cơ quan chức năng xác định một vụ sạt lở đất khô đã chặn dòng sông, sau đó đất đá vỡ ra, tạo thành dòng lũ bất ngờ.
Quân đội Nepal triển khai bốn trực thăng cùng lực lượng trên mặt đất để sơ tán người dân và tìm kiếm những người mất liên lạc. Chính quyền địa phương cũng phát cảnh báo khẩn, yêu cầu cư dân sống dọc hạ lưu di chuyển lên những khu vực cao hơn. Ông Dharam Raj Uprety, người đứng đầu Cơ quan Quản lý và Giảm nhẹ rủi ro thiên tai quốc gia Nepal (NDRRMA), giải thích: “Những gì chúng tôi biết là một vụ sạt lở đất khô đã chặn dòng sông, sau đó đất đá vỡ ra gây ra lũ.”
Sông Budhi Gandaki bắt nguồn từ vùng núi quanh đỉnh Manaslu, chảy qua huyện Gorkha rồi đổ vào sông Trishuli, gần thủ đô Kathmandu. Những khu dân cư như Salleri, Jagat Bagar và Machhakhola nằm trong số các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của dòng lũ.
Thảm họa lần này xảy ra khi Nepal vẫn chưa khắc phục xong hậu quả của những đợt thiên tai trước đó. Cuối tháng 8, một thảm họa sạt lở sông băng khiến hơn 1.400 người thiệt mạng và hơn 5.000 người khác vẫn mất tích. Đến cuối tháng 9, mưa lớn tiếp tục gây lũ lụt và sạt lở trên khắp cả nước, làm ít nhất 21 người chết.
Trong vài tuần, hệ thống sông suối dọc dãy Himalaya liên tiếp biến động, đặt Nepal vào tình trạng báo động kéo dài. Vụ lũ bùn ngày 11/10 được cho là bắt đầu từ một khối đất đá khô trượt xuống, tạm thời ngăn dòng Budhi Gandaki rồi vỡ ra. Giới chức vẫn xác minh nguyên nhân sâu xa, trong đó có khả năng địa chất bất ổn sau các đợt sạt lở trước.
Những mất mát còn hiện hữu sau dòng lũ
Theo cập nhật mới nhất của NDRRMA, ít nhất 82 người, trong đó có 9 người nước ngoài, đã được giải cứu khỏi khu vực bị ảnh hưởng. Năm người khác vẫn chưa rõ tung tích; khoảng 45 ngôi nhà bị cuốn trôi, ba dự án thủy điện và bốn cây cầu bị hư hại.
Bà Laxmi Gurung, quan chức địa phương tại khu vực Chumnubri, kể lại nỗi sợ hãi khi chứng kiến cảnh tượng quen thuộc của một thảm họa tái diễn: “Trận lũ lần này trông khá giống trận trước. Thật đáng sợ và đến giờ chúng tôi vẫn cảm thấy như vừa trải qua một cơn ác mộng.” Bà cho biết nhiều nhà cửa đã bị cuốn trôi, nguồn điện bị cắt, song khu vực bà sinh sống không ghi nhận trường hợp tử vong.
Điều đáng chú ý là trận lũ mới xuất hiện chỉ hơn một tháng sau thảm họa chết chóc nghiêm trọng tại Nepal. Dù sức tàn phá đối với nhà cửa và hạ tầng rất lớn, đến thời điểm cập nhật trong bài gốc, khu vực được bà Gurung đề cập chưa ghi nhận người thiệt mạng; nguyên nhân của sự khác biệt này không được xác định.
Ông Pema Gyamtsho, Tổng giám đốc Trung tâm Quốc tế về Phát triển miền núi tổng hợp (ICIMOD), có trụ sở tại Kathmandu, nhận định sự việc cho thấy nhiều dạng hiểm họa có thể kết hợp gây thảm họa tại các hệ thống sông vùng Himalaya. Ông nhấn mạnh: “Trong khi công tác ứng phó vẫn phải là ưu tiên trước mắt, việc xác định nguyên nhân gây ra trận lũ này sẽ đóng vai trò then chốt trong giảm thiểu rủi ro trong tương lai và tăng cường khả năng chống chịu.”
Trước mắt, việc sơ tán người dân, tìm kiếm người mất tích và khắc phục hạ tầng vẫn là những nhiệm vụ cấp thiết. Về lâu dài, việc làm rõ cơ chế hình thành trận lũ sẽ giúp giới chức đánh giá rủi ro và xem xét khả năng đáp ứng của các hệ thống cảnh báo sớm trước những biến động khó lường của tự nhiên.
Với một quốc gia vẫn đang gượng dậy sau nhiều đợt thiên tai liên tiếp, mỗi cảnh báo kịp thời và mỗi hoạt động cứu hộ đều có ý nghĩa đối với sự an toàn của cộng đồng. Nhưng để giảm thiểu những mất mát trong tương lai, Nepal vẫn cần hiểu rõ hơn vì sao các dòng sông vùng núi có thể chuyển thành hiểm họa chỉ trong thời gian ngắn.
Lê Toan (tổng hợp)
