Tại xã Vạn An (Nghệ An), nhiều hộ dân đang chuyển đất trồng ngô, sắn kém hiệu quả sang húng quế và sả Java, giúp tăng giá trị sản xuất và giảm công chăm sóc.
- Lý Sơn có thêm điểm nhấn mới từ dự án nghỉ dưỡng 600 tỷ
- Tìm thấy người phụ nữ mất tích sau hơn một ngày tìm kiếm trên sông Mã
- Thủ tướng yêu cầu kiểm soát giá thuốc từ gốc, cắt khâu trung gian
Từ đầu năm 2026, ông Nguyễn Hữu Tình ở xóm Đại Đồng, xã Vạn An, tỉnh Nghệ An chuyển 12 ha đất trồng ngô, sắn sang trồng sả Java và húng quế do Hợp tác xã (HTX) Dược liệu Vạn An cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật và thu mua. Lứa húng quế đầu tiên cho khoảng 9 tạ cành, lá tươi mỗi sào, mở ra hướng canh tác mới cho gia đình ông.
“Hiệu quả kinh tế của cây dược liệu lấy tinh dầu cao hơn nhiều lần so với ngô, sắn. Quan trọng là công chăm sóc cũng nhàn hơn”, ông Tình chia sẻ.
Mô hình này bắt đầu từ tháng 7/2026, khi HTX Dược liệu Vạn An được thành lập và vận động người dân xóm Đại Đồng chuyển khoảng 3 ha đất sản xuất kém hiệu quả sang trồng sả, húng quế, bạc hà. Sau lứa đầu có năng suất khá, diện tích liên kết nhanh chóng tăng lên khoảng 30 ha, với húng quế và sả Java là hai cây chủ lực.
Điểm đáng chú ý của nhóm cây tinh dầu nằm ở cách thu hoạch. Thay vì chờ hết vụ như ngô, sắn, người dân chỉ cần xuống giống một lần, sau đó giữ lại phần gốc khi cắt để cây tiếp tục mọc chồi mới.
Người trồng chỉ phải xới đất và bổ sung dinh dưỡng cho lứa tiếp theo, với khả năng thu hoạch tối đa 5-6 lứa mỗi năm. Cách làm này giúp giảm chi phí mua giống và công làm đất, đồng thời tạo nguồn thu nhiều lần trên cùng diện tích.
HTX hiện cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật và cam kết thu mua nguyên liệu với giá khoảng 2.500 đồng/kg sản phẩm tươi. Người dân cũng có thể đưa nguyên liệu vào chưng cất để bán tinh dầu.
Theo tính toán của HTX, một ha húng quế có thể cho lợi nhuận khoảng 120-150 triệu đồng/năm, trong khi sả Java có doanh thu khoảng 200 triệu đồng/ha/năm nếu điều kiện canh tác thuận lợi. Mức này được HTX đánh giá cao gấp 2-3 lần so với trồng ngô, sắn.
Đầu ra vẫn là bài toán cần thời gian kiểm chứng
Hiệu quả bước đầu đang tạo thêm động lực để người dân chuyển đổi cây trồng, nhưng mô hình vẫn còn một mắt xích cần được củng cố là đầu ra. Phần lớn nguyên liệu tươi hiện được bán cho HTX hoặc đưa vào lò chưng cất tại chỗ, khiến thị trường tiêu thụ vẫn phụ thuộc nhiều vào năng lực thu mua và chế biến của HTX.
Nếu diện tích tiếp tục tăng nhanh trong khi công suất sơ chế chưa mở rộng tương ứng, lượng nguyên liệu dư thừa có thể trở thành vấn đề. Vì vậy, hiệu quả của mô hình không chỉ nằm ở năng suất trên đồng ruộng mà còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Chính quyền địa phương cũng giữ sự thận trọng trước tốc độ mở rộng diện tích. “Địa phương cũng xác định đây là mô hình cần tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng trên diện rộng”, bà Nguyễn Thị Hà, Chủ tịch Hội Nông dân xã Vạn An, cho biết.
Với người dân, những cánh đồng húng quế và sả Java đang cho thấy một hướng sử dụng đất khác, nhất là tại những diện tích trước đây có hiệu quả thấp. Tuy nhiên, để mô hình trở thành sinh kế bền vững cho nhiều hộ hơn, việc kiểm chứng hiệu quả qua thời gian và bảo đảm đầu ra vẫn là điều cần được đặt lên trước.
HTX Dược liệu Vạn An đang tính tới việc xây dựng nhà máy chế biến tinh dầu công nghệ cao, nhưng kế hoạch mới dừng ở định hướng và chưa có mốc thời gian cụ thể. Nếu vùng nguyên liệu tiếp tục mở rộng, đây sẽ là khâu quan trọng để nâng giá trị sản phẩm và giúp người dân yên tâm gắn bó với cây dược liệu.
Lê Toan (tổng hợp)
