Trong chuyến đi về vùng cao xứ Thanh, tôi dừng chân ở bản Ngàm, xã Sơn Điện. Tiếng chẻ nứa, vót tre vang lên đều đặn dưới mái nhà sàn, hòa cùng tiếng nói cười rộn rã của những người thợ lành nghề.
- Xúc động chia sẻ của cô giáo cũ giữa sự ra đi của mỹ nam Vu Mông Lung
- Nghề mộc truyền thống ở Thanh Hóa: Giữ hồn xưa, vươn tới tương lai
- Chuyên gia: Nga có thể bắn hạ tên lửa Tomahawk Mỹ tính cấp cho Ukraine
Ở nơi này, nghề đan lát không chỉ là công việc mưu sinh. Mà còn là sợi dây nối dài ký ức – nơi người Thái lưu giữ hồn văn hóa của dân tộc mình qua từng nan tre, sợi nứa.
Đồng bào Thái ở Thanh Hóa từ lâu đã nổi tiếng với bàn tay khéo léo. Họ có lễ hội độc đáo, điệu xòe duyên dáng và những món ẩm thực dân dã. Nhưng ẩn sâu trong nếp sống ấy, nghề đan lát thủ công lại là “bảo vật” tinh thần, thể hiện nếp nghĩ, đạo lý. Và tình yêu lao động của con người miền sơn cước.
Từ đôi tay làm nghề đến đạo lý làm người – hành trình giữ gìn giá trị truyền thống.
Từ những đôi tay chăm chỉ, nghề đan lát không chỉ tạo ra vật dụng hằng ngày. Mà còn hun đúc những phẩm chất quý giá trong mỗi con người. Người Thái có câu: “Đàn ông phải giỏi đan lát, phụ nữ phải khéo thêu thùa”. Lời răn giản dị mà sâu sắc, nhắc nhở về trách nhiệm, sự khéo léo và lòng hiếu thuận. Từ tấm bé, những cậu bé học cách chẻ nan, đan nong, nia. Còn các cô gái theo mẹ dệt vải, quay tơ. Mỗi sản phẩm ra đời là kết tinh của sự kiên nhẫn, tinh tế và tâm huyết. Là món quà gửi gắm tình thân và triết lý sống thuận tự nhiên.
Nghề thủ công truyền thống giúp rèn luyện đức tính bền bỉ, tỉ mỉ, tinh thần sáng tạo và lòng biết ơn và trân trọng lao động. Nó kết nối con người với thiên nhiên, với lịch sử và với cộng đồng. Làm nên những giá trị văn hóa bền vững mà công nghiệp hóa khó có thể thay thế. Trong xã hội ngày nay, khi mọi thứ đang chạy theo tốc độ, công nghệ và tiện lợi. Những ngành nghề như đan lát, thêu thùa, dệt vải vẫn lưu giữ hơi thở truyền thống, nuôi dưỡng tâm hồn. Nhắc nhở mỗi chúng ta về giá trị của sự tận tâm, của những điều giản dị mà chân thực.
Giữ gìn nghề thủ công là giữ gìn mạch nguồn văn hóa. Là trao cho thế hệ tương lai khả năng hiểu, trân trọng. Tiếp nối những giá trị trân quý của tổ tiên. Để dù cuộc sống đổi thay, những phẩm chất tốt đẹp và đạo lý làm người vẫn được lưu giữ bền vững.
Từng nan tre đan nên câu chuyện sinh kế bền vững
Để tạo nên một sản phẩm bền đẹp, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Từ chọn nguyên liệu, chẻ nan đến tạo hình hoa văn tinh tế. Từ bao đời nay, người Thái thường dùng giang, vầu, nứa làm nguyên liệu, trong đó cây vầu được ưa chuộng nhất bởi vừa dẻo dai, vừa có màu sắc tự nhiên đẹp mắt. Cây vầu phải trên một năm tuổi, thẳng đều, gióng dài, không sâu bệnh mới đủ tiêu chuẩn. Cái khó nhất của nghề là vót nan sao cho trăm sợi bằng nhau, mảnh mà dẻo, để khi đan sản phẩm mới tinh xảo.
Những sợi nan sau khi vót được nhuộm bằng cỏ cây tự nhiên – vàng, đỏ, tím – không hóa chất. Chỉ có mùi của núi rừng, của đôi tay khéo léo và tâm hồn người thợ gửi gắm trong từng chi tiết. Chính vì thế, những sản phẩm đan lát của đồng bào Thái không chỉ mang giá trị sử dụng. Mà còn chạm đến cảm xúc người thưởng thức. được khách hàng trong và ngoài nước yêu thích bởi vẻ đẹp mộc mạc, tinh tế và thấm đẫm văn hóa truyền thống
Từ năm 2018, Tổ đan lát bản Ngàm được thành lập với 16 thành viên, phần lớn là người cao tuổi. Nhờ dự án “Phát triển bền vững chuỗi giá trị tre” của Công ty CP ECOBAMBO Việt Nam. Sản phẩm đan lát của bà con đã có đầu ra ổn định. Mỗi bộ sản phẩm hoàn thiện, người thợ nhận được 45.000 đồng. Trung bình một ngày có thể làm được hai bộ. Những đôi bàn tay thô ráp nay đã đan nên cuộc sống đủ đầy. Vừa gìn giữ được nghề, vừa nuôi dưỡng văn hóa.
Giữ nghề – giữ hồn, giữ đạo lý của người xưa
Không chỉ ở bản Ngàm, xã Sơn Điện, mà ở bản Ngàm Pốc, xã Yên Thắng, không khí làm việc rộn ràng cũng lan tỏa khắp nơi. Dưới ánh nắng chiều, những bàn tay thoăn thoắt đan lạt tre, biến vật liệu mộc mạc thành tác phẩm nghệ thuật. Những sản phẩm ấy không chỉ đến tay người tiêu dùng trong nước, mà còn được khách hàng nước ngoài yêu thích bởi vẻ đẹp mộc mạc, bền bỉ và mang đậm bản sắc văn hóa.
Người Thái nơi đây hiểu rằng, giữ nghề không chỉ là để có thêm thu nhập, mà là để giữ lấy cái gốc của mình. Bởi đằng sau mỗi sản phẩm là bài học đạo lý về sự kiên nhẫn, lòng biết ơn với thiên nhiên và trân trọng giá trị lao động.
Từ sợi nứa đến hồn văn hóa dân tộc
Giữ nghề truyền thống không chỉ là gìn giữ một sinh kế. Mà còn là giữ lấy cội nguồn của dân tộc. Nghề thủ công là sợi dây kết nối những giá trị truyền thống. Là nơi tinh hoa cha ông được tiếp nối và lan tỏa qua từng đôi tay khéo léo. Mỗi chiếc giỏ, chiếc nong, chiếc mẹt ra đời là kết tinh của thời gian. Của tình yêu quê hương và lòng kiên nhẫn. Trong từng sợi nứa, người thợ gửi gắm tâm hồn – vừa mềm mại, vừa vững vàng như chính tinh thần Việt.
Khi dòng chảy hiện đại cuốn trôi bao giá trị xưa cũ. Thì những người vẫn bền bỉ giữ nghề đan lát chẳng khác nào đang thắp sáng ngọn lửa văn hóa dân tộc. Họ âm thầm nối dài ký ức, để thế hệ sau còn nghe được tiếng tre reo trong gió. Thấy được vẻ đẹp bình dị mà sâu sắc của lao động thủ công.
Giữ nghề là giữ hồn. Và khi hồn Việt vẫn được đan từ những sợi nứa mảnh mai mà bền bỉ ấy. Thì văn hóa dân tộc vẫn còn nguyên vẹn trong nhịp sống hôm nay – lặng lẽ nhưng trường tồn.
An Nhiên
