Tại biên giới Nepal – Tây Tạng, dòng bùn đất và nước bất ngờ tràn xuống các khu dân cư, khiến hàng trăm người thiệt mạng và đặt giới khoa học trước câu hỏi về nguồn nước khổng lồ.
- Ông Trump nói không cần Canada, năng lượng lại cho thấy điều khác
- Mía không chỉ để ép nước khi nông dân đổi cách làm
- 60 người bị phạt sau đêm người dân Vinh xuống đường mừng bóng đá
Thảm họa xảy ra rạng sáng 26/8 giờ địa phương, tức khoảng 7-8 giờ sáng cùng ngày theo giờ Hà Nội, tại khu vực thuộc dãy Himalaya. Đến sáng 28/8, giới chức hai nước xác nhận ít nhất 392 người thiệt mạng và khoảng 1.468 người mất tích, trong đó có hàng trăm du khách nước ngoài.
Dòng bùn đất và nước tràn xuống các huyện Rasuwa, Nuwakot, Dhading của Nepal cùng cửa khẩu Cát Long phía Trung Quốc. Giáo sư Hatim Sharif, chuyên gia thủy văn tại Đại học Texas ở San Antonio (Mỹ), mô tả dòng chảy như một khối “bê tông lỏng”, khiến nạn nhân gần như không có cơ hội chạy thoát.
Ban đầu, Ngoại trưởng Nepal Shishir Khanal nhận định một trận động đất có thể đã gây sạt lở, chặn dòng sông rồi tạo ra dòng nước lớn đổ xuống hạ lưu. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) sau đó cải chính rằng rung chấn 4,4 độ Richter được ghi nhận thực chất là năng lượng địa chấn phát sinh từ một vụ sạt lở lớn, không phải động đất kiến tạo.
Giới khoa học lần theo dấu vết từ trên cao
Ảnh vệ tinh đang giúp các nhà khoa học thu hẹp những giả thuyết về nguồn gốc thảm họa. Nhà địa chất Simon Cook của Đại học Dundee (Scotland) xác định một khối băng gần đỉnh Langtang Lirung, cách hiện trường khoảng 15km, nhiều khả năng đã vỡ và trượt xuống thung lũng nơi sông Lhende Khola chảy qua biên giới hai nước. Theo ước tính của ông Daniel Shugar, Đại học Calgary (Canada), khối băng này rộng khoảng 600m, rơi tự do từ độ cao hơn 5.000m và lao xuống đáy thung lũng trên quãng đường hơn 1km.
Khối băng được tính toán có diện tích khoảng 20 ha, tương đương 28 sân bóng đá, và rơi tự do khoảng 1.200 m trước khi va xuống đáy thung lũng. Cú va chạm có thể đã tạo phản ứng dây chuyền, khiến băng, đá và bùn đất hòa cùng lượng nước sẵn có trong sông rồi lao xuống hạ lưu, san phẳng nhiều ngôi làng.
Điều khiến giới khoa học chưa thể giải thích trọn vẹn là lượng nước xuất hiện trong các video tại hiện trường. Khu vực xảy ra thảm họa trước đó không có mưa lớn, khiến những hệ thống cảnh báo lũ dựa trên dữ liệu mưa khó phát huy tác dụng trước một biến cố bất ngờ như vậy.
“Đó thực sự là một lượng nước khổng lồ đến mức không thể tin nổi. Việc tìm ra nguồn gốc của lượng nước đó là ẩn số khó giải nhất trong toàn bộ thảm họa này”, ông Daniel Shugar, phó giáo sư khoa học Trái đất tại Đại học Calgary (Canada), nói.
Nguyên nhân trực tiếp vẫn chưa được xác nhận chính thức, nhưng giới khoa học cho rằng biến đổi khí hậu đang làm nguy cơ gia tăng. Nhiệt độ tăng khiến các sông băng trên dãy Himalaya tan nhanh, kém ổn định hơn, trong khi tầng đất đóng băng vĩnh cửu suy thoái có thể khiến sườn núi dễ sụp đổ.
Thảm họa vì thế đặt ra một nghịch lý: xảy ra giữa mùa mưa nhưng không bắt nguồn từ mưa lớn. Khi băng tuyết trên dãy Himalaya ngày càng mong manh, việc nhận diện những nguy cơ mới trở thành bài toán cấp thiết để cảnh báo và bảo vệ người dân.
Lê Toan (tổng hợp)
