Ốc vú nàng có hình dáng đặc biệt, được xem là đặc sản quý của vùng biển Côn Đảo và có quan hệ họ hàng gần với bào ngư. Tuy nhiên, sức hút từ món ăn này cùng việc khai thác kéo dài đang khiến nhiều quần thể tự nhiên suy giảm, đối mặt nguy cơ cạn kiệt.
- Công nhân Việt vô địch giải thi công cốt thép toàn Nhật Bản
- Màng nilon trong giò lụa: Tiện lợi sản xuất, tiềm ẩn rủi ro sức khỏe
- Đăng bài xúc phạm người khác trên mạng có thể bị xử phạt
Theo các nhà khoa học, ốc vú nàng phân bố chủ yếu ở vùng biển từ miền Trung trở vào. Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu) là một trong những nơi tập trung nhiều, bên cạnh Cù Lao Chàm (Quảng Nam) và Đại Lãnh (Khánh Hòa). Loài ốc thường bám chặt vào ghềnh đá ven biển, hoạt động mạnh vào những ngày trăng tròn khi sóng đưa nguồn thức ăn đến. Tiến sĩ Võ Sĩ Tuấn, nguyên Viện phó Viện Hải dương học Nha Trang, từng cảnh báo tình trạng khai thác quá mức có thể khiến nhiều quần thể tự nhiên biến mất.
Loài ốc mang tên gọi gợi hình
Tên gọi ốc vú nàng xuất phát từ chiếc vỏ có chóp lệch nhô cao ở giữa, tạo thành hình dáng giống một núm nhỏ trên bề mặt gồ ghề. Về phân loại, đây không phải tên của riêng một loài mà là cách gọi chung cho nhiều loài thuộc chi Cellana. Tại Côn Đảo, những loài phổ biến gồm Cellana testudinaria, Cellana radiata và Cellana nigrolineata. Do có quan hệ gần với bào ngư thật, chúng từng được giới nghiên cứu ví như một dạng “bào ngư láng”, dù khác biệt về kích thước và giá trị thương phẩm.
Ốc vú nàng sống bám vào ghềnh đá ngầm ở vùng triều, chỉ hé vỏ khi sóng tràn qua, mang theo vi sinh vật làm thức ăn. Muốn bắt được chúng, người thợ phải lặn xuống, dùng dao nhọn tách từng con khỏi mặt đá một cách khéo léo. Mỗi con thường chỉ lớn bằng ba ngón tay chụm lại; riêng tại Côn Đảo, nơi có địa hình đá ngầm và thủy triều thuận lợi, một số cá thể có thể lớn gần bằng bàn tay người trưởng thành..
Đặc sản quý đứng trước nguy cơ cạn kiệt
Giá trị đặc sản khiến ốc vú nàng được săn tìm, nhưng cũng đẩy loài này vào vòng xoáy khai thác kéo dài. Tại vùng biển Khánh Hòa, Tiến sĩ Võ Sĩ Tuấn cảnh báo ốc vú nàng cùng nhiều loài hải sản đặc hữu của vịnh Nha Trang gần như biến mất sau nhiều năm bị khai thác liên tục. Thực trạng ấy cho thấy sức ép từ nhu cầu thị trường có thể làm suy giảm nguồn lợi tự nhiên, nhất là với những loài sống bám vào ghềnh đá và đòi hỏi nhiều công sức để thu bắt.
Ở khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm (Quảng Nam), báo cáo bảo tồn đa dạng sinh học từng ghi nhận sản lượng ốc vú nàng loại nhỏ chỉ còn khoảng 5 tấn mỗi năm. Trong khi đó, những con có kích thước lớn hơn gần như đã bị khai thác cạn kiệt. Trên thị trường, giá ốc dao động từ vài chục nghìn đến cả trăm nghìn đồng mỗi kilôgam, tùy thời điểm, địa phương và độ hiếm. Mức giá này phản ánh sức hút của một đặc sản ngày càng khan hiếm.
Khi nguồn ốc vú nàng ngày càng suy giảm ở nhiều vùng biển, câu hỏi đặt ra là hương vị đặc trưng của Côn Đảo sẽ còn được duy trì bao lâu nếu việc khai thác tiếp tục vượt quá khả năng phục hồi của tự nhiên?
Đỗ Vân (tổng hợp)
