Giữa cánh đồng Xăm nơi miền ven biển Thanh Hóa, từ những ao đất truyền thống đến những hồ nuôi mái che công nghệ cao — người dân xã Hoằng Châu đang viết lại câu chuyện khởi nghiệp nông nghiệp bằng tri thức và công nghệ, mở ra hướng đi mới cho nghề tôm quê nhà.
- Diêm dân bỏ nghề, đồng muối ven biển Thanh Hóa bị bỏ hoang
- Báo giới Malaysia tiết lộ lý do FIFA chậm ra phán quyết cuối cùng
- Cảm thông – cội nguồn của lòng Thiện: Giữ ngọn lửa nhân ái trong tâm hồn Việt
Ao đất xưa và bài toán nghề truyền thống
Nhớ lại những năm thơ ấu, ông Đỗ Xuân Ân ở thôn Phượng Khê (xã Hoằng Châu) vẫn lội bùn, gỡ chài, chăm những ao quảng canh. Mô hình quen thuộc ấy – tôm trong ao đất, phụ thuộc trời nắng mưa – nhiều năm mang lại thu nhập thấp, rủi ro dịch bệnh lớn. Ông bảo: “Nhiều vụ mất trắng vì dịch bệnh, vì thời tiết, tôi từng định bỏ nghề. Nhưng rồi nghĩ lại, nghề nào cũng có cách để làm cho tốt hơn, quan trọng là dám thay đổi.”
Đó là thời “xưa” – khi nghề nuôi tôm chỉ là hướng mưu sinh trên mảnh đất ven biển, với vốn liếng ít, rủi ro nhiều và hiệu quả bấp bênh.
Còn “nay” – khi những ao đất xưa dần được thay thế bằng hệ thống nuôi tôm công nghệ cao, nghề truyền thống ấy đã khoác lên mình diện mạo mới. Ở xã Hoằng Châu, người ta không còn thấy những ao tôm đục ngầu phụ thuộc nắng mưa, thay vào đó là những khu nuôi tôm công nghệ tuần hoàn, khép kín, nước được lọc, nhiệt độ được kiểm soát, tôm khỏe mạnh lớn nhanh.
Từ những người nông dân quanh năm “bán mặt cho nước, bán lưng cho trời”. Giờ đây, họ đã trở thành những “kỹ sư nông dân”, biết vận hành hệ thống tự động. Biết ứng dụng quy trình chuẩn để nuôi tôm sạch, năng suất cao. Nghề truyền thống ở Hoằng Hóa vì thế không chỉ giữ được gốc. Mà còn đang bật lên mạnh mẽ giữa thời đại mới.
Bước ngoặt công nghệ và cơ hội mới
Năm 2018, ông Ân mạnh dạn đầu tư 1,8 tỷ đồng xây dựng khu nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao có mái che trên diện tích khoảng 1 ha. Trong tổng khu nuôi rộng 4,5 ha ở cánh đồng Xăm.
Trong khu vực hiện đại đó, 19 bể nuôi được bố trí mỗi bể rộng khoảng 50 m². Thả từ 10.000–12.000 con giống.
Nhờ hệ thống xử lý nước tuần hoàn, kiểm soát nhiệt độ chặt chẽ. Việc nuôi tôm chuyển thành việc quản lý chuỗi kỹ thuật: từ môi trường nước, xuống giống tới thu hoạch. Kết quả: chỉ sau 3–3,5 tháng có thể thu hoạch, năng suất đạt khoảng 250 kg/bể (~4 tấn/vụ toàn khu). Với 3 vụ/năm, doanh thu đạt khoảng 3 tỷ đồng chưa trừ chi phí. Riêng vụ đông, giá tôm thẻ chân trắng lên tới 280.000–300.000 đồng/kg.
Ông Ân nói: “Nuôi tôm công nghệ cao không đơn giản. Người nuôi phải coi tôm như con nhỏ của mình, ngày đêm canh nhiệt độ, độ mặn, nguồn nước. Nhưng bù lại, năng suất gấp 3–4 lần nuôi truyền thống, lại giảm đáng kể rủi ro do thời tiết.” Đấy chính là dấu mốc “nay” trong nghề: từ ao đất sang ao mái che. Từ chờ thời tiết sang kiểm soát môi trường — nghề truyền thống được nâng cấp bằng khoa học.
Ông Ân giờ đây không còn phải dầm mình trong bùn mỗi sớm. Mà đứng trong khu nhà điều hành, theo dõi thông số môi trường qua màn hình điện tử. Ông cười hiền, ánh mắt ánh lên niềm tự hào. Nhờ công nghệ, nghề cũ sống lại, đời sống bà con cũng khác xưa nhiều lắm.
Lan tỏa mô hình và sức mạnh cộng đồng
Thành công của ông Ân không chỉ gói gọn trong gia đình. Mô hình bắt đầu lan tỏa khi ngày càng nhiều hộ nông dân ở xã Hoằng Châu mạnh dạn đầu tư nuôi tôm công nghệ cao. Đạt thu nhập bình quân từ 700–800 triệu đồng mỗi năm, thậm chí có hộ chạm ngưỡng tiền tỷ. Theo ông Lê Bá Quyết, Trưởng phòng Kinh tế xã Hoằng Châu, toàn xã hiện có khoảng 1.000 ha nuôi tôm nước lợ. Trong đó gần 65 ha đã áp dụng công nghệ cao. Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ mở rộng lên 200 ha vùng nuôi tập trung. Ứng dụng quy trình hiện đại nhằm nâng cao năng suất và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.
Không chỉ dừng ở mô hình của một vài hộ tiên phong. Phong trào nuôi tôm công nghệ cao còn lan rộng nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa người dân, hợp tác xã, chính quyền và doanh nghiệp. Xã thường xuyên phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật. Chia sẻ kinh nghiệm thực tế, đồng thời kết nối doanh nghiệp thu mua để đảm bảo đầu ra ổn định.
Một trong những hộ tiêu biểu là ông Trương Văn Miên – thành viên Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp thủy sản Hoằng Phong cũ ( Nay sáp nhập thành xã Hoằng Châu). Khu nuôi trồng của ông được đầu tư bài bản với 5 ao nuôi và hệ thống phụ trợ trên diện tích 1 ha. Áp dụng hoàn toàn quy trình nuôi khép kín. Ông Miên kể, trước kia gia đình chỉ nuôi quảng canh trong ao đất. Phụ thuộc nhiều vào thời tiết, dịch bệnh thường xuyên xảy ra, hiệu quả thấp. “Chuyển sang nuôi tôm công nghệ cao, tôi thấy khác hẳn. Quy trình khép kín giúp kiểm soát từ khâu chọn giống, xử lý môi trường nước đến quản lý dịch bệnh. Tôm phát triển khỏe mạnh, ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết thất thường,” ông chia sẻ.
Thách thức phía trước và hướng đi bền vững
Dẫu vậy, không phải mọi thứ đều “suôn sẻ”. Vốn đầu tư ban đầu lớn, kỹ thuật vận hành cao. Yêu cầu người nuôi phải chuyên nghiệp hơn rất nhiều.
Thêm vào đó, thiên tai, bão lũ vẫn là kẻ thù lớn. Ví dụ ở xã lân cận, xã Hoằng Thanh có 408,8 ha nuôi trồng thủy sản, trong đó khoảng 21 ha là nuôi tôm ngoại đê; mưa bão đã gây thiệt hại nặng nề. Ở xã Hoằng Châu, có tới 24,5 ha nuôi tôm công nghệ cao bị thiệt hại nghiêm trọng do mưa, bão.
Do đó, để nghề thực sự bền vững, cần đầu tư đồng bộ: hạ tầng đê bao, cống tiêu nước, bảo hiểm nông nghiệp, kết nối chuỗi sản xuất – tiêu thụ và hỗ trợ vốn ưu đãi. Điều này cũng giúp người dân tự tin hơn — từ việc “chờ thời tiết” sang việc “chủ động kỹ thuật”.
Như câu nói của bà Nguyễn Thị Lan, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hoằng Châu: “Thu nhập trung bình 8-12 triệu đồng/tháng. Không chỉ giúp người dân gắn bó với quê hương mà còn góp phần xây dựng sinh kế bền vững.”
Đây là lời khẳng định: nghề truyền thống nếu được đổi mới đúng cách. Sẽ không bị bỏ lại phía sau mà có thể dẫn dắt cả cộng đồng đi lên.
Giữ hồn xưa, đón bước nay
Trên mảnh đất xã Hoằng Châu người dân vẫn giữ nếp xưa: tiếng chài hồ, mằn mặn vị muối biển. Những con tôm nhỏ lấp lánh trong ao chiều. Thế nhưng bên cạnh đó, từng mái che trắng, từng hồ nuôi được giám sát nhiệt độ, nguồn nước — là dấu tích của thời “nay”.
Sự thay đổi từ ao đầm truyền thống sang mô hình nuôi tôm công nghệ cao không chỉ là chuyện đổi kỹ thuật. Mà là đổi tư duy: người nông dân không chỉ là người chờ mùa. Mà là người điều khiển thích ứng môi trường. Không chỉ là lao động chân tay, mà là nhà quản lý chuỗi. Không chỉ là sống nhờ ao đầm, mà là làm chủ công nghệ.
Và khi mỗi hồ nuôi thành công, mỗi hộ nông dân có thu nhập ổn định. Cả làng nghề truyền thống nơi đây được khơi dậy lại, làm mới và vươn lên. Đó là con đường mà xã Hoằng Châuđã chọn, giữ được hồn xưa, đón chờ bước nay. Để nghề tôm không chỉ là nghề mưu sinh mà trở thành nghề khởi nghiệp, nghề ươm mầm tương lai.
Theo: Langngheviet và tổng hợp của tác giả
