Hiện tượng nhật thực và nguyệt thực thường xảy ra theo cặp trong mùa thiên thực do sự thẳng hàng của các thiên thể và độ nghiêng của quỹ đạo.
Hiện tượng syzygy và mùa thiên thực
Nhật thực và nguyệt thực không xuất hiện đơn lẻ mà tuân theo một chu kỳ có thể dự đoán trước được. Các nhà khoa học gọi khoảng thời gian này là mùa thiên thực vốn thường kéo dài từ 31 đến 37 ngày. Thông thường mỗi năm sẽ có hai mùa như vậy diễn ra cách nhau khoảng sáu tháng theo lịch thiên văn.
Mọi sự kiện này đều dựa trên hiện tượng syzygy tức là sự thẳng hàng giữa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời. Nhật thực xảy ra khi trăng non chắn giữa Mặt Trời và Trái Đất còn nguyệt thực diễn ra lúc trăng tròn. Tuy nhiên sự thẳng hàng này phải nằm trên hoặc gần mặt phẳng quỹ đạo hoàng đạo của Trái Đất.
Trong mùa thiên thực bóng của Mặt Trăng có thể đổ xuống bề mặt địa cầu tạo ra nhật thực. Ngược lại khi Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối của Trái Đất chúng ta sẽ quan sát thấy nguyệt thực. Đây là lý do cốt yếu khiến hai hiện tượng này luôn đi kèm với nhau trong một khoảng thời gian ngắn.
Bí ẩn từ những điểm nút không gian
Mặc dù trăng non xuất hiện mỗi tháng nhưng nhật thực lại không diễn ra thường xuyên như vậy. Nguyên nhân là do quỹ đạo của Mặt Trăng nghiêng khoảng 5 độ so với quỹ đạo của Trái Đất. Chính vì thế trong đa số trường hợp sự thẳng hàng cần thiết cho thiên thực thường bị bỏ lỡ.
Chìa khóa nằm ở các nút Mặt Trăng vốn là hai điểm giao cắt giữa quỹ đạo vệ tinh và mặt phẳng hoàng đạo. Mùa thiên thực chỉ thực sự bắt đầu khi Mặt Trời tiến đến gần những điểm nút vô hình này. Khi đó các điều kiện hình học thuận lợi sẽ cho phép hiện tượng đổ bóng diễn ra một cách chính xác.
Theo NASA các điểm nút này có xu hướng dịch chuyển lùi về phía tây khoảng 19,3 độ mỗi năm. Sự thay đổi này khiến mùa thiên thực của năm sau sẽ sớm hơn năm trước khoảng 19 ngày. Khi Mặt Trời rời xa các điểm nút này các hiện tượng thiên thực sẽ không còn khả năng xảy ra nữa.
Hai mùa thiên thực bùng nổ trong năm 2026
Khi mùa thiên thực bắt đầu việc xảy ra một cặp nhật thực và nguyệt thực gần như là điều chắc chắn. Khoảng cách giữa hai hiện tượng này thường là hai tuần tương ứng với nửa chu kỳ của Mặt Trăng. Đôi khi một mùa thiên thực có thể kéo dài đủ lâu để xuất hiện tới ba lần hiện tượng liên tiếp.
Theo dự báo năm 2026 sẽ có hai mùa thiên thực bắt đầu từ ngày 17/2 với nhật thực hình khuyên. Sau đó 14 ngày vào ngày 3/3 một kỳ nguyệt thực toàn phần sẽ diễn ra tại khu vực Đông Á. Người quan sát có thể thấy Mặt Trăng chuyển sang màu đỏ trong giai đoạn toàn phần kéo dài hơn 58 phút.
Mùa thứ hai sẽ khởi động vào ngày 12/8 với nhật thực toàn phần tại vùng Greenland và Tây Ban Nha. Tiếp đó vào ngày 28/8 một lần nguyệt thực một phần sẽ xuất hiện để kết thúc mùa thiên văn. Đây là cơ hội lớn cho những người yêu thích quan sát bầu trời tại khu vực châu Mỹ và châu Âu.
Theo: VnExpress
