“Chiếu cói Nga Sơn”, sản phẩm làng nghề truyền thống từ thế kỷ XVIII, nay không chỉ khẳng định vị thế qua chương trình OCOP mà còn là biểu tượng kết nối văn hóa, nông thôn mới và thị trường toàn cầu.
- Sầm Sơn xưa và nay: từ “bãi tắm Đông Dương” đến thành phố du lịch biển
- Thành Nhà Hồ: từ công trình đá cổ đến di sản thế giới
- Đá biết đi ở Thung lũng Chết: Bí ẩn thiên nhiên và lời giải khoa học
Hồn cói dệt nên lịch sử
Nằm ven sông Hoạt, xã Nga Sơn (Thanh Hóa) từ lâu được biết đến là “thủ phủ” của cây cói. Tư liệu địa phương ghi lại, nghề dệt chiếu cói xuất hiện từ thế kỷ XVIII. Gắn liền với quá trình khai hoang lấn biển và hình thành làng nghề. Qua nhiều thế hệ, bàn tay khéo léo của người dân đã biến những sợi cói thô mộc thành tấm chiếu mềm mại, chắc bền. Hiện tại, Diện tích canh tác ước khoảng 1.500 ha chia đều giữa 2 xã Nga Sơn và Quảng Xương. Với Nga Sơn chiếm tỷ lệ lớn “vùng đất cói lớn nhất xứ Thanh” . Cói được trồng chủ yếu tại Nga Thanh, Nga Liên, Nga Tiến, Nga Thủy và Nga Tân. Vùng này đã được cấp Văn bằng chỉ dẫn địa lý bởi Cục Sở hữu trí tuệ, đảm bảo chất lượng và danh tiếng
Trước năm 1991, chiếu cói Nga Sơn đã được xuất khẩu, trong đó có Liên Xô và Đông Âu. Chủ yếu là chiếu dệt số lượng lớn, mẫu đơn giản. Đây là minh chứng rõ nét cho vai trò kinh tế quan trọng của ngành nghề trong nhiều thập kỷ.
Không chỉ là vật dụng quen thuộc trong đời sống. Chiếu cói Nga Sơn còn đi vào ca dao, dân ca, trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng. Trải qua thăng trầm lịch sử, làng nghề vẫn duy trì được “hồn cốt” thủ công. Góp phần định hình bản sắc cho vùng đất xứ Thanh.
Chiếu cói Nga Sơn – Từ làng nghề đến thương hiệu OCOP
Điểm nổi bật của chiếu cói Nga Sơn nằm ở chất liệu tự nhiên, độ bền cao và hoa văn phong phú. Các nghệ nhân vừa giữ kỹ thuật dệt cổ truyền, vừa cải tiến mẫu mã để đáp ứng thị hiếu hiện đại. Chiếu được sản xuất đa dạng: chiếu trơn, chiếu hoa, chiếu trải giường, chiếu gấp gọn… phục vụ nhiều phân khúc khách hàng.
Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã góp phần nâng tầm “Chiếu cói Nga Sơn” thành thương hiệu có trọng lượng. Đến cuối năm 2023, huyện Nga Sơn có 27 sản phẩm OCOP cấp tỉnh. Trong đó có 9 sản phẩm đạt 4 sao, và thêm 3 sản phẩm đang trình xét 5 sao cấp Quốc gia .Tổng mức này cho thấy sự dẫn đầu toàn tỉnh của Nga Sơn về số lượng và chất lượng sản phẩm OCOP
Nhờ chất lượng vượt trội, sản phẩm không chỉ tiêu thụ mạnh trong nước. Mà còn xuất khẩu sang nhiều thị trường châu Á và châu Âu. Đây chính là nền tảng để chiếu cói Nga Sơn được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao và 4 sao của tỉnh Thanh Hóa. Khẳng định thương hiệu trên bản đồ hàng thủ công truyền thống.
Đa dạng sản phẩm, chinh phục thị trường quốc tế
Trong bối cảnh hội nhập, làng nghề Nga Sơn đã có bước chuyển mình đáng chú ý. Một số hộ sản xuất phối hợp với doanh nghiệp du lịch tổ chức tour trải nghiệm “một ngày làm nghệ nhân dệt chiếu”. Thu hút khách tham quan trong và ngoài nước. Du khách không chỉ được trực tiếp quan sát quy trình dệt. Mà còn được thử tay nghề, qua đó cảm nhận giá trị văn hóa của nghề truyền thống.
Chiếu cói Nga Sơn không còn bó hẹp trong mẫu truyền thống. Hiện tại, sản phẩm đa dạng: chiếu gấp hai, gấp ba, gấp bốn tiện lợi; giỏ hoa quả; làn đựng đồ; hộp, thảm, đệm… Kiểu dáng trẻ trung, thân thiện môi trường . Đặc biệt, Nhật Bản là một thị trường quan tâm mạnh mẽ. Với hơn 50 doanh nghiệp xuất khẩu từ vùng ven biển như Nga Sơn được kết nối. Cói Nga Sơn còn chiếm lĩnh thị trường tại hơn 20 quốc gia. Gồm Mỹ, Tây Ban Nha, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc….
Song song đó, thương mại điện tử mở ra kênh tiêu thụ mới. Các sản phẩm chiếu cói Nga Sơn hiện diện trên nhiều sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Tiếp cận khách hàng nhanh chóng, vượt qua rào cản địa lý. Đây là hướng đi giúp nghề truyền thống đứng vững trước áp lực cạnh tranh từ sản phẩm công nghiệp giá rẻ.
Chiếu cói Nga Sơn: tiềm năng du lịch, bảo tồn và phát triển bền vững
Với thương hiệu OCOP, chiếu cói Nga Sơn không chỉ là sản phẩm thủ công nổi tiếng. Mà còn được định hướng theo mô hình “du lịch trải nghiệm văn hóa”. Du khách có thể tham quan, mua sắm, trực tiếp thử dệt chiếu. Qua đó quảng bá sâu rộng giá trị truyền thống. Hiện nay, huyện Nga Sơn có 23 làng nghề, trong đó 20 làng dệt chiếu cói, 1 làng nghề mây tre đan và 2 làng nghề nấu rượu. Tạo việc làm cho khoảng 15.000 hộ. Đồng thời hình thành các cụm công nghiệp – làng nghề với diện tích hơn 60 ha để phát triển sản xuất quy mô lớn. Đặc biệt cói Nga Sơn chiếm tới 30% sản lượng toàn quốc. Khẳng định vị thế trong lĩnh vực nông nghiệp truyền thống.
Không chỉ giữ gìn bản sắc, địa phương còn chú trọng đầu tư hạ tầng, hỗ trợ máy móc, nhà kính, bao bì, nhãn mác và xây dựng cửa hàng trưng bày sản phẩm OCOP. Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo, tuyên truyền nhằm gắn kết thế hệ trẻ với nghề. Phát triển nhãn hiệu tập thể và ứng dụng công nghệ số được đẩy mạnh. Sự kết hợp giữa bảo tồn văn hóa, thương hiệu OCOP và chuyển đổi số đang mở ra hướng đi bền vững. Đưa chiếu cói Nga Sơn trở thành niềm tự hào của xứ Thanh và vươn xa trong nước cũng như quốc tế.
Từ một làng nghề truyền thống từng thăng trầm cùng thời gian. “Chiếu cói Nga Sơn” đã tìm lại vị thế qua OCOP, chuyển mình thành biểu tượng văn hóa – thương hiệu. Với nguồn nguyên liệu chất lượng, sản phẩm đa dạng, hỗ trợ chính sách rõ ràng, du lịch kết hợp thương mại điện tử. Làng nghề đang đứng trước cơ hội vươn tầm quốc tế trong khi bảo tồn truyền thống. Mục tiêu đưa giá trị con người và tinh hoa xứ Thanh đến gần đường biên đến tầm cao mới.
Theo: Báo Thanh Hóa và tổng hợp của tác giả
