Thanh Hóa là vùng đất nổi tiếng với nhiều lễ hội dân gian. Mỗi lễ hội gắn liền với một câu chuyện, một truyền thuyết, một giá trị văn hóa riêng. Trong số đó, hội Mai An Tiêm ở xã Nga An có sức hút đặc biệt. Đây là lễ hội tưởng nhớ nhân vật huyền thoại Mai An Tiêm – người gắn với truyền thuyết quả dưa hấu đỏ.
- Giếng Âm Dương trên núi Cửu Hoa: Huyền thoại giữa nhân gian
- Phát hành 17.000 giấy mời lễ hội chọi trâu
- Hội Lam Kinh – Về với đất vua Lê và hào khí Lam Sơn
Truyền thuyết Mai An Tiêm
Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, Mai An Tiêm là con nuôi vua Hùng. Ông vốn thông minh, siêng năng và luôn tin vào khả năng lao động của bản thân. Tuy nhiên, chỉ vì một câu nói mang hàm ý tự lập, ông bị hiểu lầm và đày ra đảo hoang cùng vợ con.
Trên đảo vắng, cuộc sống vô cùng khắc nghiệt. Nguồn thức ăn khan hiếm, nước ngọt cũng thiếu thốn. Trong lúc tuyệt vọng, Mai An Tiêm bắt gặp những hạt giống lạ từ đàn chim tha đến. Ông không bỏ qua cơ hội, cần cù gieo trồng và chăm bón. Từ mảnh đất khô cằn, những quả dưa hấu đỏ mọng đầu tiên đã ra đời.
Những quả dưa ấy không chỉ giúp gia đình ông sống sót, mà còn trở thành sản vật trao đổi với thuyền bè qua lại. Từ đó, hoang đảo dần biến thành vùng đất trù phú. Người dân đời sau tôn vinh Mai An Tiêm như biểu tượng của tinh thần kiên cường, sự sáng tạo và niềm tin vào lao động. Chính từ câu chuyện ấy, hội Mai An Tiêm được hình thành để tưởng nhớ và tri ân.
Đền thờ Mai An Tiêm
Địa điểm diễn ra hội Mai An Tiêm là đền thờ ông tại xã Nga An. Ngôi đền được xây dựng từ xa xưa để ghi nhớ công lao khai phá đất hoang và phát triển nghề trồng dưa. Trải qua nhiều biến cố lịch sử, công trình đã nhiều lần được tu bổ, tôn tạo. Nhờ vậy, đền vẫn giữ được nét cổ kính vốn có.
Đền được xây dựng theo kiến trúc hình chữ Đinh. Công trình gồm 9 gian, chia thành 5 gian Tiền Bái và 4 gian Hậu Cung. Trước Tiền Bái là cổng Tam Quan cổ kính. Cổng có bốn trụ gỗ lim chắc chắn, được chạm khắc hoa văn tinh xảo. Phần mái và hai bên Tam Quan được thiết kế độc đáo. Đường nét mái cong tạo vẻ uy nghi, bề thế. Các bức tường được lợp ngói âm dương, giữ nét kiến trúc cổ xưa.
Ngoài giá trị kiến trúc, Đền thờ Mai An Tiêm còn lưu giữ nhiều cổ vật quý. Theo ghi chép, ngôi đền hiện còn khoảng 35 hiện vật. Trong đó có tượng thờ, đồ thờ bằng gỗ, đồ đồng, khánh thờ, câu đối và hoành phi. Nổi bật nhất là tượng Mai An Tiêm bằng đồng, đúc từ năm 1471. Nhiều hoành phi và câu đối khắc ghi sự tích về ông cũng được lưu giữ. Những cổ vật này mang giá trị lớn về lịch sử và văn hóa. Chúng góp phần khẳng định tính chân thực của truyền thuyết Mai An Tiêm.
Thời gian và diễn biến lễ hội
Hội Mai An Tiêm thường diễn ra từ ngày 12 đến 14 tháng 3 âm lịch hằng năm. Đây là thời điểm tiết trời ấm áp, cây cối xanh tươi, rất thích hợp cho một lễ hội mang đậm dấu ấn nông nghiệp.
Hội được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức rước kiệu, dâng hương, đọc chúc văn. Người dân bày tỏ lòng biết ơn Mai An Tiêm. Họ cầu mong mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no sung túc. Tiếng trống chiêng vang rền khắp không gian lễ hội. Những sắc cờ rực rỡ tung bay trong gió. Bước chân rước kiệu chậm rãi và uy nghiêm. Tất cả hòa quyện tạo nên không khí linh thiêng, tràn đầy cảm xúc.
Tiếp theo là bức tranh rực rỡ của niềm vui và sức sống. Thi bổ dưa hấu là điểm nhấn độc đáo của hội. Hoạt động này gợi nhớ truyền thuyết và tôn vinh sản vật địa phương. Ngoài ra còn có nhiều trò chơi dân gian quen thuộc. Nổi bật là kéo co, bơi thuyền và nhảy sạp. Du khách cũng được thưởng thức những làn điệu chèo, hát dân ca truyền thống. Không khí hội vừa tưng bừng, vừa gần gũi. Ai tham gia cũng thấy lòng mình rộn rã và đầy hứng khởi.
Giá trị trường tồn của lễ hội Mai An Tiêm
Hội Mai An Tiêm nhắc nhở con người về sức mạnh của ý chí. Truyền thuyết quả dưa hấu dạy rằng trong nghịch cảnh, nếu kiên trì và sáng tạo, con người sẽ vượt qua. Đó là bài học sống động cho thế hệ trẻ hôm nay – khi đối diện khó khăn, cần giữ niềm tin và tinh thần chủ động.
Ngoài ra Hội cũng là dịp để làng xã sum họp. Người dân cùng nhau rước kiệu, cùng nhau vui chơi, cùng nhau dâng hương. Những người con xa quê cũng tranh thủ trở về, gặp lại người thân, bạn bè. Từ đó, tình làng nghĩa xóm được bồi đắp, tạo nên sự gắn kết bền chặt trong cộng đồng.
Trong bức tranh du lịch Thanh Hóa, hội Mai An Tiêm là điểm nhấn giàu bản sắc. Du khách đến đây không chỉ tham dự lễ hội mà còn được trải nghiệm không gian văn hóa dân gian, thưởng thức ẩm thực xứ Thanh, tham quan cảnh quan vùng Nga An. Lễ hội góp phần quảng bá hình ảnh Thanh Hóa và mang lại nguồn thu nhập thiết thực cho người dân địa phương.
(Ảnh: Du lịch Thanh Hóa)
Từ truyền thuyết đến hiện thực – hội Mai An Tiêm vẫn vẹn nguyên giá trị
Ngày nay, hội Mai An Tiêm không chỉ là lễ hội truyền thống. Nó còn là sự kiện văn hóa có giá trị bảo tồn di sản. Chính quyền địa phương đã quan tâm hơn đến việc tổ chức, đầu tư cơ sở hạ tầng, quảng bá lễ hội tới du khách trong và ngoài nước.
Đồng thời, nhiều trường học cũng đưa nội dung truyền thuyết và lễ hội vào hoạt động ngoại khóa. Học sinh được tham gia, được nghe kể chuyện, được trải nghiệm trò chơi dân gian. Nhờ vậy, tinh thần của Mai An Tiêm không chỉ sống trong ký ức người lớn tuổi, mà còn lan tỏa tới thế hệ trẻ.
Hội Mai An Tiêm là sự giao thoa tuyệt đẹp giữa truyền thuyết, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Giữa nhịp sống hối hả, lễ hội vẫn giữ nguyên giá trị. Những quả dưa đỏ, những hồi trống hội, những bước rước kiệu vẫn là lời nhắc nhở: con người có thể vượt qua gian khó bằng nghị lực và niềm tin. Và chính nhờ những lễ hội như vậy, bản sắc văn hóa Việt Nam mới trường tồn và lan tỏa.
Theo: Báo Thanh Hóa
