Vườn Hạc Thành mở hướng hồi sinh không gian Hồ Thành

Thanh Hóa đang nghiên cứu ý tưởng lấy cây xanh, mặt nước và giá trị lịch sử làm trục chỉnh trang khu vực Hồ Thành, mở ra hướng thay đổi diện mạo đô thị nhưng vẫn đặt yêu cầu bảo tồn di tích và giải quyết quyền lợi người dân.

Chiều 13/11, Chủ tịch UBND tỉnh Tô Anh Dũng làm việc với Công ty CP Tập đoàn Taseco về đồ án quy hoạch tỷ lệ 1/500 khu vực Hồ Thành, phường Hạc Thành. Tại buổi làm việc, lãnh đạo tỉnh ghi nhận đề xuất của doanh nghiệp, đồng thời yêu cầu giữ gìn “hồn cốt” Thành cổ Hạc Thành, rà soát hiện trạng, mật độ xây dựng, quy mô dân cư và phương án tái định cư.

Hồ Thành, dấu tích hào nước bao quanh thành cổ được xây dựng từ năm 1804-1807, đang đứng trước định hướng chỉnh trang mới sau nhiều năm khu vực chưa được phát triển đồng bộ. Ý tưởng Vườn Hạc Thành được đề xuất làm hạt nhân tổ chức lại không gian, trong bối cảnh quy hoạch đã có nhưng thực tế đời sống và hạ tầng vẫn còn nhiều bất cập.

Khu vực Hồ Thành là phần còn lại của hệ thống hào nước quanh Thành cổ Hạc Thành, từng được xây theo kiến trúc lục giác với 4 cửa. Sau năm 1945, tường thành dần bị phá bỏ, song các hồ và dải mặt nước vẫn tạo thành vòng gần khép kín, dài khoảng 2,4-2,5 km, theo Viện Quy hoạch – Kiến trúc Thanh Hóa.

Ngày 17/12/2019, UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch chi tiết khu vực theo Quyết định số 5348/QĐ-UBND, với diện tích 565.764 m2, tương đương khoảng 56,58 ha. Không gian này được định hướng trở thành trung tâm hành chính, chính trị, văn hóa, thương mại, dịch vụ cấp tỉnh, kết hợp khu dân cư cao cấp, quy mô dân số dự kiến 4.300 người.

Tuy nhiên, thực tế ghi nhận ngày 19/11 cho thấy quá trình hiện thực hóa quy hoạch vẫn chưa có nhiều chuyển biến rõ nét. Hàng chục trụ sở cơ quan nhà nước nằm xen giữa các khu dân cư cũ, đường sá xuống cấp, nhiều khu đất bỏ trống phủ cỏ; một số hộ dân phải sinh sống trong nhà ở lụp xụp suốt thời gian dài do khó cải tạo trong vùng quy hoạch.

Hệ thống giao thông nội khu ở một số nơi còn chật hẹp, trong khi thoát nước dù cơ bản đáp ứng nhu cầu vẫn tiềm ẩn tình trạng ứ đọng cục bộ khi mưa lớn kéo dài. Những tồn tại này cho thấy yêu cầu chỉnh trang cần được đặt trong một phương án tổng thể, thay vì xử lý riêng lẻ từng công trình.

Đặt di sản và đời sống cư dân vào trung tâm quy hoạch

Toàn cảnh khu vực Hồ Thành hiện tai. (Ảnh minh họa THM)

Điểm khác biệt của ý tưởng Vườn Hạc Thành là chuyển trọng tâm tổ chức không gian sang cây xanh, mặt nước và dấu ấn lịch sử. Thay vì lấy hành chính, thương mại và dân cư làm khung chính như đồ án năm 2019, phương án mới nghiên cứu tái hiện hệ hào nước, vòng lam theo hình lục giác cùng 4 cửa thành Tiền, Hậu, Tả, Hữu.

Định hướng này đồng thời đặt yêu cầu giữ lại Nhà hát Lam Sơn, Thư viện tỉnh và Quảng trường – tượng đài Lê Lợi. Việc kết hợp không gian xanh với những công trình mang giá trị văn hóa được kỳ vọng tạo diện mạo mới cho khu vực, song cần bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển đô thị và bảo tồn các yếu tố lịch sử.

Quy mô dự án hiện vẫn chưa thống nhất giữa các thông tin được đề cập. Một nguồn xác định diện tích nghiên cứu khoảng 56,6 ha, gần tương đương quy hoạch đã duyệt năm 2019; trong khi thông tin khác cho biết doanh nghiệp đề xuất phạm vi khoảng 68,3 ha, tăng thêm 11,72 ha về phía Bắc, thuộc khu vực Quảng trường Lam Sơn. Hiện chưa có thông tin làm rõ con số nào phản ánh chính xác ranh giới hồ sơ đề xuất.

TS. Lê Ngọc Tạo, Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Thanh Hóa, nhận định: “Quy hoạch Hồ Thành là thực sự cần thiết. Tuy nhiên, cần khảo sát lại nhằm cân đối với quỹ đất và đặt trong mối quan hệ với tổng thể Hạc Thành xưa.”

Cùng với câu chuyện bảo tồn, phương án di dời và tái định cư cũng là vấn đề được đặt ra tại buổi làm việc. Tuy nhiên, hiện chưa có thông tin cụ thể về số hộ dân bị ảnh hưởng hay tiến độ triển khai, khiến quyền lợi và nơi ở tương lai của những người đang sống trong khu vực quy hoạch vẫn là nội dung cần tiếp tục làm rõ.

Vườn Hạc Thành không chỉ là ý tưởng thay đổi cảnh quan một vùng đô thị cũ, mà còn đặt ra yêu cầu dung hòa giữa bảo tồn di sản, phát triển không gian và ổn định cuộc sống cư dân. Hiệu quả của quy hoạch sẽ không chỉ nằm ở diện mạo cây xanh, mặt nước, mà còn ở cách những vướng mắc kéo dài được giải quyết trong quá trình triển khai.

Nhật Minh (tổng hợp)