Hà Nội – Nhiều người cha vẫn sống cùng vợ con nhưng dần cảm thấy mình không còn vai trò trong ngôi nhà, khi công việc gặp biến động và sự gắn kết với con cái ngày một xa.
- Một phút nóng giận và cái giá của việc vượt giới hạn
- Hai mươi năm trả món nợ ân tình bằng những học bổng
- Những sai lầm khiến trẻ sốt lâu khỏi, cha mẹ cần tránh
Mỗi tối sau bữa cơm, anh Tuấn, 38 tuổi, ngồi nhìn vợ kèm con học bài, đôi lúc tìm cách tham gia nhưng cậu con trai 5 tuổi chỉ cần mẹ. Công việc của anh cũng bắt đầu trục trặc, dự án liên tục chậm, thu nhập giảm và những đêm mất ngủ kéo dài cho đến khi anh tìm đến Viện Sức khỏe Tâm thần Bạch Mai.
Anh Tuấn làm việc tại một doanh nghiệp nhà nước ở Hà Nội. Anh từng vào bếp nhưng con không thích món anh nấu, muốn ngủ cùng con nhưng con chỉ đòi mẹ, còn những việc trong nhà anh làm không nhanh và tháo vát bằng vợ.
Trong khi đó, vợ anh gần như gánh toàn bộ công việc gia đình. Mỗi sáng, chị dậy sớm chuẩn bị đồ ăn, đưa con đi học rồi đến nơi làm việc; chiều về, chị đón con, nấu cơm, kiểm tra bài vở và tính toán các khoản chi tiêu.
Có những hôm con bị ốm, chị thức cả đêm để chăm con. Nhìn vợ đã mệt, anh Tuấn không nói về những khó khăn của mình.
Các dự án ở nơi làm việc tiếp tục bị trì hoãn. Thu nhập giảm, nguy cơ phải chuyển việc xuất hiện, nhưng anh giữ mọi chuyện trong lòng vì sợ vợ thêm gánh nặng.
Những câu hỏi cứ quay lại mỗi đêm: “Nếu một ngày không còn thu nhập, gia đình có cần tôi nữa không? Vai trò của tôi trong ngôi nhà này là gì?”.
Anh bắt đầu đau đầu, cáu gắt và không thể ngủ. Khi đến Viện Sức khỏe Tâm thần Bạch Mai khám, anh được bác sĩ chẩn đoán rối loạn lo âu tổng quát có liên quan tình trạng stress kéo dài.
Anh Quân, 40 tuổi, cũng trải qua những ngày tương tự. Anh muốn chia sẻ việc nhà với vợ nhưng càng cố gắng càng thấy mình vụng về, không biết nấu những món con thích và không kiên nhẫn chơi với con lâu như mẹ.
Anh Quân chia sẻ việc nhà cùng vợ con. (Ảnh minh họa: THM)
Những việc nhỏ trong gia đình, vợ anh thường là người nhớ trước. Đúng lúc đó, công việc của anh biến động khi một dự án lớn thất bại, công ty cắt giảm nhân sự và thu nhập trở nên không ổn định.
Anh nhiều lần muốn nói với vợ rằng mình đang lo lắng. Nhưng nhìn vợ đã quá mệt, anh lại thôi.
Anh ít nói hơn, không còn hào hứng với những cuộc trò chuyện trong gia đình. Thay vì chơi với con, anh tìm lý do để có thời gian nghỉ một mình.
Người vợ kể: “Chúng tôi ngủ riêng, các con chỉ bám mẹ, mọi ăn uống, sinh hoạt, học hành đều gắn với mẹ. Tôi cũng cố gắng lo mọi việc để chồng được thảnh thơi”.
Ban đầu, anh Quân nghĩ mình chỉ mệt vì công việc. Sau một thời gian mất ngủ kéo dài, anh đi khám và nhận ra vấn đề không chỉ nằm ở áp lực công việc.
“Thứ khiến anh kiệt sức là cảm giác bị tách khỏi chính gia đình mình”, bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng, giảng viên Khoa Tâm lý và Khoa học Giáo dục, Đại học Đại Nam, người điều trị cho anh Quân nói.
Theo bác sĩ Dũng, nhiều gia đình đang có một hiện tượng ít được gọi tên: người cha “ra rìa” trong chính gia đình mình. Sự cô đơn ở một số nam giới không hẳn đến từ việc không có người bên cạnh, mà từ cảm giác mình không còn được cần đến.
“Khi vai trò quen thuộc, người kiếm tiền, người bảo vệ gia đình bị lung lay, trong khi họ không tìm được kết nối cảm xúc với vợ con, nguy cơ rất lớn là họ sẽ thu mình, chịu đựng một mình, lâu dài dẫn đến lo âu, kiệt sức hoặc trầm cảm âm thầm”, bác sĩ chia sẻ.
Tại Việt Nam chưa có số liệu thống kê chính thức về hiện tượng này. Tuy nhiên, các bác sĩ tâm lý tại Bệnh viện Bạch Mai và một số phòng khám tư nhân ở Hà Nội, TP HCM ghi nhận số nam giới đến khám vì các triệu chứng liên quan stress, trầm cảm, rối loạn lo âu và mất ngủ ngày càng tăng.
Bác sĩ Dũng cho rằng nhiều người đàn ông yêu con nhưng không biết cách bước vào thế giới của con. Những câu nói như “con chỉ đòi mẹ” hay “con chỉ kể chuyện với mẹ” lặp lại có thể khiến người cha cảm thấy mình không có một vị trí riêng trong gia đình.
Người cha ngồi lặng lẽ, trong khi vợ con trò chuyện và vui đùa bên nhau. (Ảnh minh họa: THM)
Sau giờ làm, có người về nhà nhưng không biết phải làm gì. Vợ đã nấu cơm, con đã học bài cùng mẹ, việc nhà cũng gần xong. Người cha đứng ngoài những công việc ấy và cảm thấy mình thừa.
Nhưng sự xa cách không phải lúc nào cũng bắt đầu từ vợ con. Khi cảm thấy mình thất bại trong vai trò của mình, một số người đàn ông tự rút lui trước khi bị người khác gạt ra ngoài.
Họ không nói về cảm giác bất lực. Họ ít chia sẻ, ít tham gia và dành nhiều thời gian một mình. Vòng tròn gia đình vì thế càng thu hẹp.
Những chuẩn mực về nam tính cũng khiến việc tìm kiếm sự giúp đỡ trở nên khó khăn. Sức mạnh, sự tự lập và khả năng kiểm soát cảm xúc vẫn thường được xem là những điều một người đàn ông phải có.
“Họ chọn im lặng. Và sự im lặng đó khiến những người xung quanh rất khó nhận ra họ đang kiệt sức cho đến khi quá muộn”, ông kể.
Thay vì nói “tôi buồn” hay “tôi lo lắng”, nhiều người biểu hiện qua cơ thể và hành vi. Mất ngủ kéo dài, đau đầu, đau vai gáy, đau dạ dày, cáu gắt, làm việc quá sức, thu mình, ít giao tiếp hoặc lạm dụng chất kích thích có thể xuất hiện trong giai đoạn căng thẳng kéo dài.
Theo tiêu chuẩn chẩn đoán DSM-5 của Hiệp hội Tâm thần học Mỹ, trầm cảm chủ yếu được xác định khi một người có ít nhất 5 triệu chứng kéo dài trong hai tuần. Các biểu hiện có thể gồm khí sắc trầm hoặc mất hứng thú, thay đổi cân nặng hoặc khẩu vị, rối loạn giấc ngủ, chậm chạp hoặc kích động, mệt mỏi, cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức, khó tập trung và ý nghĩ về cái chết.
Stress kéo dài có thể khiến nam giới mất ngủ, đau đầu, dễ cáu gắt và rơi vào trạng thái kiệt sức. (Ảnh minh họa: THM)
Ở nam giới, trầm cảm có thể biểu hiện khác. Thay vì chỉ buồn bã, họ có thể cáu gắt, giận dữ, thực hiện hành vi nguy cơ hoặc lạm dụng chất, khiến tình trạng dễ bị bỏ sót và không được điều trị kịp thời.
Các bác sĩ từng gặp những người thất nghiệp nhiều tháng nhưng vẫn mặc quần áo như đi làm mỗi sáng rồi rời khỏi nhà để giữ thể diện với gia đình. Có người mất ngủ kéo dài nhưng chỉ nói “dạo này hơi mệt”, có người bật khóc khi ngồi một mình trong ô tô rồi trở về nhà như không có chuyện gì xảy ra.
Với gia đình, một trong những cách tạo lại sự gắn kết là để người cha có những khoảng thời gian riêng với con. Đó có thể là đọc sách, sửa một món đồ, đá bóng, nấu ăn hoặc chỉ ngồi nói chuyện cùng nhau mỗi ngày.
Người mẹ cũng có thể chủ động tạo khoảng trống cho hai cha con. Đưa con đi học, đọc truyện, đưa con đến công viên cuối tuần hoặc cùng chuẩn bị bữa tối là những việc cụ thể để người cha có cơ hội xây dựng lại vị trí của mình trong gia đình.
Sự thay đổi không nằm ở việc người cha làm được bao nhiêu việc hơn người mẹ. Điều quan trọng là anh có mặt trong những sinh hoạt của con và gia đình, thay vì đứng bên ngoài nhìn mọi thứ diễn ra.
Phạm Hoàn (tổng hợp)
